Ημιμάθεια … λάστιχο

Πριν από λίγες ημέρες ήρθε στη δημοσιότητα μια βρετανική έρευνα, η οποία έδειχνε ότι τα μοντεσοριανά σχολεία (των ανοιχτών τάξεων και της εκτός αίθουσας μάθησης) βγάζουν καλύτερους μαθητές (με πιο στέρεες γνώσεις και πλατύτερη αντίληψη του κόσμου) από τα εξετασιοκεντρικά σχολεία. Εδώ και τουλάχιστον τέσσερεις αιώνες συνυπάρχουν δύο κύρια εκπαιδευτικά ρεύματα. Αυτό που θεωρεί ότι το σχολείο πρέπει να συγκρουστεί με τη φυσική διάθεση του παιδιού για τεμπελιά και παιχνίδι, και επιστρατεύει ένα πλέγμα τεχνικών πειθαρχίας και αποστήθισης – κάρφωμα στο θρανίο, μετωπική διδασκαλία κ.λ.π. – προκειμένου να κατακτηθεί η γνώση. Και εκείνο που θεωρεί τον άνθρωπο «φύσει» φιλομαθή. Σύμφωνα με αυτό, η μάθηση επιτυγχάνεται αν το παιδί αφεθεί ελεύθερο να εκδηλώσει την περιέργεια και τη φιλομάθειά του, να αναπτύξει ενδιαφέροντα, να βιώσει τις επιπτώσεις των επιλογών του, να συμμετάσχει, να αυτοαξιολογείται.

Το ελληνικό σχολείο ρέπει σαφώς προς το πρώτο μοντέλο. Πέραν του ότι η γνώση τεμαχίζεται σε φέτες (μαθήματα), τις οποίες πρέπει να «συρράψουν» σε μόρφωση μόνοι τους οι μαθητές, πέραν του ότι η μαθησιακή εμπειρία είναι αποκομμένη από το φυσικό περιβάλλον και την καθημερινή ζωή, πέραν του ότι το σχολείο λειτουργεί σε κοινωνικό και πολιτικό κενό, υπάρχει και η πρακτική οι μαθητές να αξιολογούνται με κριτήρια ξένα προς την ευχαρίστηση που προκαλεί η εμπειρία της γνώσης, με συνεχή τεστ και εξετάσεις. Το λύκειο έχει μετατραπεί σε «βιομηχανία» δοκιμασιών που διαχέει το εξετασιοκεντρικό μοντέλο προς τα κάτω (γυμνάσιο και δημοτικό), με όλο και μεγαλύτερη ένταση.

Τα νέα σχολικά βιβλία έχουν γεμίσει με μοντέρνες θεματικές ενότητες που συνθέτουν μια μάλλον αποσπασματική ακατάστατη γνώση· ή με συνεχή κουίζ, περιοδικίστικης αισθητικής, ώστε να «χρυσώνεται» ο υψηλός βαθμός δυσκολίας που κάνει εντελώς απαραίτητο σε εκπαιδευτικούς και μαθητές το λυσάρι (η εκδοτική βιομηχανία των βοηθημάτων που ανδρώθηκε την περασμένη δεκαπενταετία μπήκε σήμερα – ύστερα από μεθόδευση – στη χρυσή εποχή της).

Φρούδες οι ελπίδες ότι οι νέοι θα βγουν από το λειτουργικό αναλφαβητισμό με μεταρρυθμίσεις που παλινορθώνουν την αξιολόγηση μέσα από διαρκείς εξετάσεις. Το πιθανότερο είναι ότι θα συνεχίσουν να «μαθαίνουν» τη σχολική ύλη μέσα από τα τεστ, να την αναπαράγουν στις εξετάσεις, αλλά εν τέλει να μην την κατανοούν, να μη μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν για να ερμηνεύσουν, να κρίνουν την κοινωνική, πολιτική, οικονομική, εργασιακή τους ζωή. Διότι η κρίση δεν καλλιεργείται με την απομνημόνευση γνώσεων (τα νέα εγχειρίδια παρέχουν περισσότερη πληροφορία και λιγότερη γνώση), με τις νέες τεχνολογίες που απλώς κάνουν την ύλη πιο εύληπτη, αλλά με την ανάπτυξη της ικανότητας του μαθητή να διατυπώνει ερωτήματα και να αναζητά απαντήσεις. Αντ’ αυτού, αυτός καταναλώνει τυποποιημένη ιντερνετική πληροφορία και «πακέτα» λυμένων προβλημάτων, που μπορεί να αναπαράγει στις εξετάσεις μόνο μέσα από τη φροντιστηριακή τους διατύπωση και που σύντομα ξεχνάει. Εδώ κρύβεται το κύριο αίτιο της εμφανούς αγραμματοσύνης των αποφοίτων λυκείου. Των αυριανών ενηλίκων που θα καλύψουν τις ανάγκες των επιχειρήσεων για ντρεσαρισμένους χαμηλόμισθους εργαζομένους. Αυτούς όμως δεν θέλει σήμερα η αγορά (άρα και το σχολείο); «Ελαστικοποιημένους» ημιμαθείς, δια βίου εκπαιδευόμενους.

      Τασούλα Καραϊσκάκη, από την εφημερίδα Καθημερινή, 06-10-2006

Θέματα προς επεξεργασία

1.      Να γράψετε την περίληψη του κειμένου (100 λέξεις)

2.      Να  καταγράψετε τους τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί η αρθρογράφος.

3.      Να αποδελτιώσετε το επιχείρημα της 2^ης παραγράφου και να χαρακτηρίσετε το συλλογισμό.

4.      Με  ποιους τρόπους αναπτύσσεται η τελευταία παράγραφος του κειμένου;

5.      Να εξετάσετε τους λόγους για τους οποίους το ελληνικό σχολείο ρέπει προς το εξετασιοκεντρικό μοντέλο.

6.      Γιατί οι συνεχείς εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις δε βγάζουν τους νέους από το λειτουργικό αναλφαβητισμό;

7.      Τι εννοεί η αρθρογράφος όταν λέει πως : «η αγορά θέλει «ελαστικοποιημένους» ημιμαθείς και δια βίου εκπαιδευόμενους»;

8.      Να δώσετε συνώνυμα των παρακάτω λέξεων: επιστρατεύει, ρέπει, συνθέτουν, φρούδες, παλινορθώνουν.

"Κρητικός": Ο Έρωτας και ο Χάρος,,,"

«Ο έρωτας στην ρομαντική του διάσταση: ο έρωτας  που μεταμορφώνει τις ψυχές, επανορθώνει τα σφάλματα, διακηρύττοντας την αγνότητα και την εντιμότητα των προθέσεων και αναζητώντας την αιωνιότητα μέσα στο θάνατο. Πρόκειται για έναν έρωτα στην πλέον υπερβατική και εξιδανικευμένη μορφή του, έναν έρωτα απαγορευμένο, αδύνατο, αλλά διαρκώς τροφοδοτούμενο από τα ανυπέρβλητα εμπόδια, που καθοσιώνουν μέσω των δοκιμασιών τους «εραστές-μάρτυρες» στο βωμό μιας αληθινής «θρησκείας του έρωτα», η οποία απαιτεί τη μέγιστη θυσία, τη στέρηση της ίδιας της ζωής και την εκούσια και λυτρωτική αποδοχή του θανάτου – ως εκ τούτου έναν έρωτα ρομαντικό στον υπέρτατο βαθμό. Ο θάνατος, ζοφερός συνοδοιπόρος του έρωτα σε όλους τους αναβαθμούς της κλιμάκωσής του, σφραγίζει  τη μοίρα των ηρώων, προσφέροντας έτσι  τη θριαμβευτική έξοδο από τη ζωή και την πανηγυρική είσοδο στην αιωνιότητα, τη μόνη δυνατότητα πραγμάτωσης που γνωρίζει ο ρομαντικός έρωτας».

                                                                   Μαρία Παπαδήμα

Αναζητήστε στον "Κρητικό" σημεία που επιβεβαιώνουν τις παραπάνω επισημάνσεις...

Παιδεία - Εκπαίδευση

Ο όρος παιδεία:  πρόκειται για την πνευματική και ηθική αγωγή του ατόμου, το σύνολο των στοιχείων εκείνων (γνώσεις, ερεθίσματα, πληροφορίες) που οδηγούν στην ηθική και πνευματική του ολοκλήρωση.

Τα είδη της παιδείας:

Α) Ανθρωπιστική παιδεία: η παιδεία που στοχεύει στην ηθική ολοκλήρωση του ανθρώπου, στην καλυτέρευσή του ως ανθρώπου και ως προσωπικότητας, στην ανάπτυξη ιδανικών.

Β) Η τεχνική παιδεία: η παιδεία που στοχεύει στη βελτίωση των όρων ζωής του ατόμου, στην ειδίκευσή του και στην προαγωγή του χώρου της παραγωγής.

Είναι σαφές ότι τα δύο αυτά είδη παιδείας αλληλοσυμπληρώνονται αφού η καλυτέρευση του βιοτικού επιπέδου του ατόμου δίνει τη δυνατότητα και για ηθικοπλαστική καλλιέργεια.

Οι παράγοντες που παρέχουν παιδεία

Η παιδεία δεν παρέχεται αποκλειστικά από το σχολικό χώρο, ο οποίος βέβαια έχει ενα εξαιρετικά μεγάλο μερίδιο στη γνωστική , διανοητική και ηθική ανάπτυξη του ατόμου, αφού αποτελεί το προστάδιο της εισόδου στα κοινωνικά δεδομένα.

Μπορεί ακόμα κανείς να αναφέρει:

• την οικογένεια, ως πρωτογενή φορέα μετάδοσης αρχών και ιδανικών
• το κοινωνικό περιβάλλον, ως κατεξοχήν χώρο ανταλλαγής απόψεων και αλληλοεπηρεασμού
• τα Μ.Μ.Ε. , ως βασικό παράγοντα διαμόρφωσης σύγχρονων συνειδήσεων
• το πολίτευμα, ως σύστημα ενθάρρυνσης ή παρεμπόδισης της ομαλής ανάπτυξης του ατόμου

Η αναγκαιότητα της παιδείας

Η παιδεία θεωρείται ως ένας απαραίτητος όρος της ζωής του ατόμου καθώς ο άνθρωπος έχει έμφυτη την τάση της ανόδου και της προόδου προκειμένου να κάνει τη ζωή του καλύτερη και να πετύχει τους στόχους του. Η παιδεία εξυπηρετεί αυτή την ανάγκη του ατόμου στο βαθμό που διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες, ικανοποιεί τη γνωστική του «περιέργεια» και ενεργοποιεί το δυναμικό του.

Οι στόχοι της παιδείας

• Ο εφοδιασμός του ατόμου με γνώσεις και μεθόδους σκέψης που θα τον βοηθήσουν να ενεργοποιήσει τις πνευματικές του δυνατότητες, να αναπτύξει την κριτική του ικανότητα και να διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα . Μ’ αυτόν τον τρόπο, ο άνθρωπος θα πλατύνει τους ορίζοντές του και θα αποδεσμευτεί από κάθε προκατάληψη και δεισιδαιμονία, αποκτώντας μια εσωτερική ελευθερία.
• Η αυτογνωσία, ο σεβασμός στον εαυτό του και η εσωτερική αναζήτηση, απαραίτητα στοιχεία για την ανάπτυξη του συλλογικού πνεύματος.
• Η συμμετοχή στα συλλογικά δρώμενα, ο εκκοινωνισμός του ατόμου, η συνειδητοποίηση των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων του μέσα στο κοινωνικό σύνολο, ο σεβασμός του συνανθρώπου, η συνεργασία, η αλληλεγγύη και η ομαλοποίηση των διαπροσωπικών σχέσεων.
• Η διάδοση των παραδοσιακών αξιών αλλά και γενικότερα του πολιτισμού.
• Η πολιτική ωριμότητα με στόχο τη διαμόρφωση υπεύθυνων πολιτών που θα δρουν μέσα στα πλαίσια του δημοκρατικού φρονήματος και του ελεύθερου πνεύματος.
• Το πνεύμα  και η ανάγκη συμφιλίωσης μεταξύ των λαών ώστε να προωθηθεί η ιδέα της ειρηνικής συνύπαρξης των ανθρώπων ανά τον κόσμο.
• Η δημιουργία ικανών παραγωγικών στελεχών ώστε να επιτευχθεί η οικονομική πρόοδος της κοινωνίας.
• Η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας ως στοιχεία οικονομικής ανέλιξης της σύγχρονης εποχής.

Το περιεχόμενο της σημερινής παιδείας

Η σύγχρονη εποχή έχει ν’αντιμετωπίσει μια πληθώρα από προβλήματα. Κατά συνέπεια, το περιεχόμενο της παιδείας που πρέπει να παρέχεται στις μέρες μας έχει ανάγκη κάποιων συγκεκριμένων χαρακτηριστικών και κατευθύνσεων. Η καταρράκωση των ηθικών αξιών φέρνει στο προσκήνιο την ανθρωπιστική παιδεία ώστε να μπορέσει ο άνθρωπος να ξαναβρεί την ηθική του υπόσταση. Η στείρα εξειδίκευση δείχνει στο σύγχρονο άνθρωπο το δρόμο προς την πολυπλευρικότητα, ενώ η κοινωνική αναλγησία και η μοναξιά επιβάλλουντην κοινωνική ευαισθησία κιαι την αλληλοβοήθεια.

Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, ο σύγχρονος άνθρωπος πρέπει να προσπεράσει όλα τα στοιχεία που αποτελούν τροχοπέδη για την ολοκληρωσή του μέσα από την παιδεία, αφού χωρίς αυτή οδηγείται στην αποτελμάτωση και την αλλοτρίωση.

Ο ΟΡΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Πρόκειται για τη θεσμοθετημένη από την πολιτεία μορφή παιδείας, το σύνολο των μέσων, λειτουργιών και διαδικασιών μέσω του σχολείου με σκοπό την εσωτερική και εξωτερική διαμόρφωση του ατόμου.

Ο ρόλος και η σημασία της εκπαίδευσης

Α) για το άτομο:

• Αξιοποίηση πνευματικών δυνατοτήτων, παροχή γνώσεων, διεύρυνση πνευματικών οριζόντων.
• Ηθική καλλιέργεια, εξευγενισμός και «εξανθρωπισμός» του ατόμου.
• Κοινωνικοποίηση, ομαλοποίηση σχέσεων μεταξύ των ατόμων.
• Πολιτική συνειδητοποίηση, ενημέρωση γύρω από τις ευθύνες και τα δικαιώματα των πολιτών, πολιτειακές γνώσεις, συμμετοχή στα κοινά.
• Προετοιμασία για τις επαγγελματικές υποχρεώσεις.
• Ανάπτυξη πολιτιστικών αξιών και μεταλαμπάδευση των παραδοσιακών στοιχείων, απόκτηση εθνικής συνείδησης.

Β) για την κοινωνία:

• Διασφάλιση των δημοκρατικών ιδεωδών και υγιής πολιτική ζωή.
• Πολιτιστική εξέλιξη και πρόοδος με συμμετοχή όλων των ατόμων.
• Οικονομική ανάπτυξη και ευημερία.

Η σύγχρονη εκπαίδευση ανταποκρίνεται επαρκώς στο ρόλο της;

Είναι σαφές ότι η σύγχρονη εκπαίδευση έχει κάνει θετικά βήματα προς τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών της, αλλά τα προβλήματα που υπάρχουν είναι πολλά και δυσεπίλυτα:

• Έλλειψη ειλικρινούς διαλόγου μεταξύ καθηγητή και μαθητή
• Απουσία αντικειμενικής αξιολόγησης των μαθητών με αποτέλεσμα τη βαθμοθηρία και τη μηχανική αποστήθιση γνώσεων
• Ύπαρξη ανταγωνισμού και αντιπαλότητας ανάμεσα στους μαθητές
• Η αυταρχική, κάποιες φορές, συμπεριφορά των καθηγητών απέναντι στους μαθητές – αντιπαιδαγωγικοί τρόποι αντιμετώπισης φαινομένων
• Ελλιπής επιμόρφωση εκπαιδευτικών, απουσία επιστημονικής κατάρτισης τους
• Αναχρονιστικό περιεχόμενο σχολικών εγχειριδίων και διδακτικής πράξης
• Ασφυκτικά και απόλυτα εξειδικευμένα προγράμματα
• Απουσία επαγγελματικού προσανατολισμού
• Προβληματική λειτουργία σχολείων, έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής.

Οι προϋποθέσεις για μια αποτελεσματική εκπαιδευτική πράξη

• Επιμόρφωση και επιστημονική στήριξη των εκπαιδευτικών ώστε ν’ανταποκρίνονται στα νέα δεδομένα των επιστημών.
• Ανάπτυξη δημοκρατικού και ελεύθερου περιβάλλοντος με στόχο την κατανόηση και τη συνεργασία εκπαιδευτικών και μαθητών.
• Παράλληλη παροχή ανθρωπιστικής και τεχνικής παιδείας.
• Ανανέωση του περιεχομένου των συγγραμάτων και καθιέρωση του πολλαπλού βιβλίου.
• Καλλιέργεια κριτικής σκέψης με αντικειμενική αξιολόγηση των μαθητών.
• Ενίσχυση του ομαδικού πνεύματος στην τάξη και καλλιέργεια δημοκρατικού ήθους.
• Κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή.
• Αναβάθμιση του σχολείου σε πολιτιστικό κέντρο όλης της κοινωνικής ομάδας.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού

Το έργο του εκπαιδευτικού είναι πολλαπλό. Σχετίζεται με τη

                                    

·        μετάγγιση αξιών και προτύπων

·        διάπλαση συνειδήσεων

·        παροχή γνώσεων

·        κοινωνικοποίηση

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού έχει αυξημένη βαρύτητα στην εποχή μας αφού εμφανίζονται έντονα προβλήματα για τους νέους: έλλειψη προτύπων και ιδανικών, κατολίσθηση αξιών, τεχνοκρατία, κοινωνική παθογένεια. Έτσι, ο δάσκαλος πρέπει να αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα και να:

·        ενεργοποιήσει τους νέους ανθρώπους αναπτύσσοντας την κρίση και τον προβληματισμό τους.

·        ν’αντιπαρατάξει υψηλά ιδανικά.

·        να τους βοηθήσει να αντιπαρέλθουν τη μαζικοποίηση και την έλλειψη αυτενέργειας.

·        να τους στρέψει σε πνευματικές ενασχολήσεις.

·        να τους κάνει συνειδητοποιημένους.

·        να τους κάνει ανθρώπους και προσωπικότητες ολοκληρωμένες.

Ο ρόλος της Ανώτατης Εκπαίδευσης

Στη σύγχρονη εποχή, η Ανώτατη Εκπαίδευση θεωρείται ότι δε μπορεί να εκπληρώσει το εκπαιδευτικό της έργο για τους εξής κυρίως λόγους:

• γιγαντισμός: υπερβολικός αριθμός εισακτέων
• χαμηλή ποιότητα: οι παρεχόμενες γνώσεις δεν καλύπτουν τις σύγχρονες απαιτήσεις
• λειτουργία ως χώρος κοινωνικής ανάδειξης παρά επιστημονικής κατάρτισης: σχετίζεται με την άποψη ότι ο κάτοχος πανεπιστημιακού πτυχίου υπερέχει κοινωνικά.

Ο στόχος της Ανώτατης Εκπαίδευσης πρέπει να είναι:

• η προσφορά παιδείας ανώτατης ποιότητας με επιστημονική κατάρτιση των νέων ώστε να μπορούν να σταθούν τόσο γνωστικά όσο και στο χώρο της παραγωγής.
• ο ηθικός και ψυχικός εφοδιασμός των νέων ώστε αυτοί να είναι χρήσιμοι και κατάλληλοι για όλο το κοινωνικό σύνολο.
• κίνητρα για αναζητήσεις και έρευνες από τους νέους επιστήμονες με στόχο την πρόοδο και την καλυτέρευση της κοινωνίας.

«Την πιο μεγάλη δύναμη τη διαθέτει η πιο ελεύθερη ψυχή, η ψυχή με την πιο βαθειά παιδεία...»

Είναι γεγονός  ότι η παιδεία απελευθερώνει τον άνθρωπο και του παρέχει μεγάλη δύναμη για να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής του. Η παιδεία διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντες του ατόμου και τον αποδεσμεύει από προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες. Τον απομακρύνει από την άγνοια και την πλάνη και τον καθιστά δυνατό απέναντι σε κάθε προσπάθεια εξαπάτησής του. Ο απελευθερωμένος από την αμάθεια άνθρωπος μπορεί και κρίνει, προβληματίζεται, αξιολογεί και ταυτόχρονα έχει το θάρρος να απορρίπτει οτιδήποτε θεωρεί ότι δεν προάγει το σύνολο και το άτομό του. Βρίσκεται σε μια συνεχή εγρήγορση έτσι ώστε να μπορεί ν’αντιμετωπίζει τα παραπλανητικά επιχειρήματα και την προσπάθεια ιδεολογικής χειραγώγησης από την εκάστοτε εξουσία. Όχι μόνο μπορεί να κρίνει τα στοιχεία που εισπράττει αλλά μπορεί και να τα αντικρούσει με αντίλογο που διαμορφώνεται από την πεποίθησή του ότι έχει διαμορφώσει τη σωστή άποψη. Και αυτή η πεποίθηση δημιουργείται από την παιδεία.

« Η παιδεία έχει τη δύναμη να εξανθρωπίζει τον άνθρωπο»

Το έργο της παιδείας είναι σίγουρα εξανθρωπιστικό. Αυτό γίνεται σαφές από τη στιγμή που, μέσω της παιδείας, ο άνθρωπος αποκτά γνώσεις που του καλλιεργούν το μυαλό και τον οδηγούν στην ώριμη σκέψη και στην κριτική. Η παιδεία όμως δεν εφοδιάζει τον άνθρωπο μόνο με μια σειρά από γνώσεις. Του καλλιεργεί παράλληλα και ηθικές αξίες και αρχές ώστε η καλλιέργεια του νου να συνοδεύεται από καλλιέργεια της ψυχής. Ο συνδυασμός των δύο απομακρύνει τον άνθρωπο από τη δυναστεία της αμάθειας και των ενστίκτων. Αυτό τον κάνει να λειτουργεί εξανθρωπιστικά και να θέτει στο κέντρο των δραστηριοτήτων του το συλλογικό πρωταρχικά, αλλά και το ατομικό καλό. Η παιδεία βοηθά τον άνθρωπο, όχι απλά να αποκτήσει γνώσεις και να καλλιεργήσει την ψυχή του, αλλά να στοχεύει στο να γίνει καλύτερος άνθρωπος, να αποκτήσει ιδέες και αισθήματα που θα δικαιολογούν το χαρακτηρισμό του ως άνθρωπο. Πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι η τεχνοκρατική παιδεία που παρέχεται στην εποχή μας δεν οδηγεί προς αυτή την κατεύθυνση αλλά αποσκοπεί στη δημιουργία ενός απλού παραγωγικού εργαλείου. Χρειάζεται λοιπόν η παιδεία που θα παρέχεται να είναι ανθρωπιστική, να θέτει δηλαδή στο κέντρο της τη διαμόρφωση του πραγματικού ανθρώπου με αισθήματα και ανθρωπιά.

ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Τα χαρακτηριστικά του μονοπολιτισμικού ελληνικού σχολείου

1. Η επίσημη εκπαίδευση στην Ελλάδα διαπαιδαγωγεί τους μαθητές σύμφωνα με τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη με κύριους φορείς διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού την ελληνική γλώσσα, τη χριστιανική ορθόδοξη θρησκεία και την ιστορία.

2. Η πολιτεία αγνοεί εσκεμμένα τις πολιτισμικές διαφορές, υιοθετώντας ένα εκπαιδευτικό σύστημα που στόχο έχει τη μεγαλύτερη δυνατή εθνική και πολιτισμική ομογενοποίηση, καθώς και την αφομοίωση του «διαφορετικού¨.

3. Το σχολείο υιοθετεί το στατικό χαρακτήρα της πολιτιστικής ταυτότητας: αγνοεί τις αλλαγές της ταυτότητας ως μιας διαδικασίας που βρίσκεται συνεχώς σε εξέλιξη και την ανάγκη των «διαφορετικών» ομάδων να επαναπροσδιορίσουν κάποια στοιχεία της πολιτισμικής τους ταυτότητας σε συνάρτηση με τις κοινωνικές απαιτήσεις της χώρας υποδοχής.

4. Το σχολείο χρησιμοποιεί ένα ενιαίο και κεντρικά σχεδιασμένο αναλυτικό πρόγραμμα που τονίζει τη μονοπολιτισμική αντίληψη μέσα από όλα τα γνωστικά αντικείμενα.

5. Το εκπαιδευτικό σύστημα αδυνατεί να αναγνωρίσει την ανάγκη να διδάσκονται άλλες μητρικές γλώσσες στο σχολείο και συνακόλουθα την υποτιμά.

6. Οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν εξοικειωθεί με την έννοια της διαφοράς και της ποικιλομορφίας και στηρίζονται στις δεδομένες αναπαραστάσεις για τη δική τους ταυτότητα, την ταυτότητα των άλλων αλλά και την εκπαιδευτική πρακτική.

Οι στόχοι της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης

1. Επιχειρεί να δώσει έμφαση στην επικοινωνία των πολιτισμών και να αναδείξει τις δυναμικές σχέσεις αλληλεπίδρασης που τους συνδέουν.

2. Στοχεύει στην καταπολέμηση των στερεοτύπων και προκαταλήψεων για τους «διαφορετικούς».

3. Αντιδρά στην αφομοίωση των διαφορών και προτάσσει την αναγνώριση και το σεβασμό των «άλλων» πολιτισμών μέσα στο σχολείο.

4. Δεν περιορίζεται στην πολιτισμική διάσταση της διαφοράς αλλά αναδεικνύει τη σύνθετη φύση των κοινωνικών ιεραρχήσεων και ανισοτήτων και τα πολλαπλά επίπεδα στα οποία αυτές συγκροτούνται.

5. Αφορά το σύνολο της εκπαίδευσης πέρα από εθνικές και άλλες ιδιαιτερότητες των μαθητών. Αυτό σημαίνει ότι αφορά με τον ίδιο τρόπο και τα μέλη της κυρίαρχης ομάδας, αφού η ανάδειξη της πολλαπλότητας, της ετερογένειας και των συγκρούσεων της κυρίαρχης ομάδας μπορεί να οδηγήσει στην κατανόηση του «άλλου».

6. Έχει στόχο να δημιουργήσει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο θα γίνεται συνεχής διάλογος και διαπραγμάτευση, θα είναι εφικτή η ανάδειξη της πολλαπλότητας και η ισότιμη ένταξη όλων των παιδιών στο σχολικό πλαίσιο.

Λακωνικότητα

Ορισμός: Λακωνικότητα είναι η ιδιότητα του να εκφράζεται κανείς σύντομα και εύστοχα και να είναι βραχυλόγος (λακωνική απάντηση) και λιτός (σύντομες και περιεκτικές εκφράσεις) [κατά το πρότυπο των Λακώνων – Σπαρτιατών στην αρχαία Ελλάδα].

Επιχειρήματα υπέρ του λακωνισμού:

Η ολιγολογία είναι αρετή στις μέρες μας, σε μια εποχή έντασης, ταχύτητας κι έλλειψης χρονικών περιθωρίων.

α) Συντελεί στην αποφυγή του περιττού – πλατειασμού

β) Κάνει οικονομία χρόνου και διευκολύνει το διάλογο

γ) Δίνει περιθώρια διατύπωσης πολλών απόψεων

δ) Συμβάλλει στη διατύπωση σαφών και απλών σκέψεων

ε) Αποτρέπει από κάθε τάση για ωραιολογία και επιτήδευση

στ) Περιορίζει την πλήξη και την ανία του ακροατή

ζ) Προωθεί τον ομιλητή σε ευστοχία και περιεκτικότητα

η) Δεν επιτρέπει την εκτροπή της συζήτησης

θ) Προσφέρει γοργές εναλλαγές πομπού – δέκτη

* Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η λακωνικότητα να μην καταντήσει ασάφεια και κάτι δυσνόητο.

Ø      Η λακωνικότητα είναι κριτήριο ωριμότητας και κριτικής ικανότητας. Απαιτείται σε περιστάσεις όπως:

*κυβερνητικά ή πολεμικά ανακοινωθέντα

*ιατρικές γνωματεύσεις

*προγράμματα των Μ.Μ.Ε.

*δρομολόγια

*λύσεις προβλημάτων

*συμπεράσματα εκθέσεων

Απαιτείται επίσης σε εντολές – οδηγίες σε μικρά παιδιά ή γενικότερα όταν απευθυνόμαστε ως ειδικοί σε κάποιους που ή δεν ξέρουν καλά τη γλώσσα ή είναι αγράμματοι.

Επίσης, όταν δεν απαιτείται η υποβολή αποριών από τους ακροατές ή σε επίσημη επιστολή και στις μικρές αγγελίες.

     Καλό είναι να αποφεύγεται η λακωνική έκφραση:

*στη διδασκαλία

*στη συγγραφή βιβλίων

*στην κατάθεση μάρτυρα

*στην αντίκρουση επιχειρημάτων

*στην επιστημονική έρευνα

*στην περιγραφή λειτουργίας μηχανήματος

*στην απάντηση σε απορία

*στη διασαφήνιση κειμένου

*σε συμβόλαια

*σε νομικά έγγραφα

*σε κανονισμούς

Η ζωή των αρχαίων Σπαρτιατών

Στη Σπάρτη επικρατούσε ένα μιλιταριστικό και αυστηρό σύστημα λόγω των εξεγέρσεων των πολυάριθμων ειλώτων. Οι νέοι μυούνταν στην απόλυτη πειθαρχία κι ασκούνταν συνεχώς (σκληραγωγία, πολεμικές τέχνες, οπλοχρησία). Καθημερινά ζούσαν με δράση, αυστηρότητα, ολιγάρκεια και χωρίς περιττή πολυτέλεια και τρυφηλότητα. Το εμπόριο δεν ανθούσε. Οι μικροί μάθαιναν να σέβονται τους μεγάλους και τους άρχοντες και να εργάζονται για το κοινό καλό. Επιζητούσαν τις εμπειρίες και τιμούσαν ως αρετή τη φιλοπατρία, την ανδρεία και την πειθαρχία αλλά και τη λιτότητα, την απλότητα και την ολιγολογία. Χαρακτηριστική ήταν η έκφραση των Σπαρτιατισσών μανάδων «ή ταν ή επί τας» (εύχονταν στους γιούς τους να έρθουν πεθαμένοι ή νικητές).

Η σχέση λακωνικότητας και ενδοστρέφειας

Ενδοστρέφεια σημαίνει τάση συνεχούς ενδοσκόπησης και φτάνει να γίνει φραγμός στην ανθρώπινη επικοινωνία.

Αντίθετα, η λακωνικότητα είναι στάση ζωής και τρόπος επικοινωνίας που βρίσκεται ανάμεσα στην εξωστρέφεια και την ενδοστρέφεια («κανάλι» χωρίς παρεμβολές παρασίτων μεταξύ πομπού και δέκτη). Εσωστρέφεια είναι ο μονόδρομος προς τα μέσα ενώ αντίθετα λακωνικότητα είναι ο «δρόμος διπλής κατεύθυνσης» προς τα μέσα και τα έξω.

Η ΧΡΗΣΗ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ

Τα αίτια της χρήσης των αρκτικόλεξων

ü      ο γοργός ρυθμός της εποχής μας

ü      η ανάγκη συντόμευσης του λόγου λόγω έλλειψης χρόνου

ü      η πολλαπλότητα των απασχολήσεων μας

ü      η οικονομία χώρου στο γραπτό λόγο

ü      η ξενομανία που προωθεί μοντέλα συντόμευσης λέξεων (Ν.Α.Τ.Ο.- αρχικά / test-Pap – αποκοπή λέξεων).

Στις τηλεπικοινωνίες, στις οικονομικές και νομικές διαδικασίες, στα ιατρικά συνταγολόγια, στη δημοσιογραφία και στην καθημερινότητα τα αρκτικόλεξα επικρατούν: ως αρχικά λέξεων, εξευρωπαϊσμένες  λέξεις, συντόμευση και αποκοπή πολυσύλλαβων λέξεων ως συντομογραφίες.

Οι συνέπειες των αρκτικόλεξων στη γλώσσα

ü      τείνουν να διεθνοποιήσουν τη γλώσσα μας

ü      ανατρέπουν την αίσθηση των ανεκτών καταλήξεων

ü      δημιουργούν καθεστώς ακλισίας (όπως στις ξένες λέξεις)

ü      δυσχεραίνουν την προφορική εκφορά

ü      δημιουργούν αλλόκοτα ακούσματα

ü      αλλοιώνουν αυθεντικές ελληνικές λέξεις

ü      συχνά καθίσταται προβληματική η συνεννόηση

ü      υποβαθμίζεται η ποιότητα του λόγου μας

         Παραδείγματα συντόμευσης του χρόνου στη σύγχρονη εποχή

ü      συντομογραφίες – χρήση αρκτικόλεξων

ü      χρήση μηχανημάτων όπως αυτόματος τηλεφωνητής, χρονοδιακόπτης , προσωπικός ηλεκτρονικός υπολογιστής κ.τ.λ.

ü      διαφημίσεις

ü      περιορισμός ανάπαυσης και ψυχαγωγίας

ü      βιασύνη στις επικοινωνίες και τα Μ.Μ.Ε.

ü      ταχυφαγεία

.................................................................................................................

Τα αποτελέσματα της προσπάθειας εξοικονόμησης χρόνου

ü      ο άνθρωπος διακατέχεται από αγωνίες, εντάσεις και άγχη

ü      η ταχύτητα της καθημερινότητας κάνει τον άνθρωπο να καταπιέζεται από τις υποχρεώσεις και το χρόνο και να νιώθει προδομένος από τις φυσικές του δυνάμεις

ü      απεχθάνεται τους κανονικούς ρυθμούς, αρέσκεται σε γοργές εναλλαγές και δεν εμβαθύνει στα φαινόμενα αλλά τα προσπερνά επιφανειακά

ü      οδηγείται στην επιπολαιότητα, στις επιδερμικές σχέσεις, σε αβαθή συναισθήματα, σε αδυναμία ανακάλυψης των ασήμαντων απολαύσεων της καθημερινότητας.

 

Κείμενο

            Ο τρόπος έκφρασης του ανθρώπου, ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο πραγματώνει και αξιοποιεί τη μια διάσταση του ενδιάθετου λόγου, την ικανότητα ομιλίας, είναι καθοριστικής σημασίας. Αντανακλά όλο τον ψυχοπνευματικό του κόσμο και διανοίγει δρόμους που οδηγούν στα μύχια της συνείδησης. Αναγνωρίζοντας αυτή του την ιδιαίτερη σημασία, οι αρχαίοι Έλληνες τοποθετήθηκαν αξιολογικά σε σχέση μ’ αυτόν με τη φράση «το λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν», με την οποία δήλωναν την προτίμησή τους στη λιτή αλλά μεστή έκφραση, που τη θεωρούσαν δείγμα βαθυστόχαστου, συγκροτημένου, ώριμου νου.

            Η πνευματική αυτή αρετή οφείλει το όνομά της στους Λάκωνες. Οι Λάκωνες, γνωστοί στην αρχαιότητα ως πολεμικός λαός, ως λαός της δράσης, ήταν φειδωλοί στην έκφρασή τους. Τούτο ήταν μάλλον στάση ζωής παρά απόρροια στενότητας πνεύματος, διότι οι πράξεις επιτελούν το έργο των λόγων, καθιστούν φανερές τις σκέψεις και τις προθέσεις, και κάτι περισσότερο: αποδεικνύουν την αλήθεια του.

            Η σύντομη και περιεκτική διατύπωση ως συνειδητή επιλογή και εκδήλωση εδράζεται στην απλότητα του χαρακτήρα, στην έλλειψη επιτήδευσης, στόμφου και διάθεσης για αυτοπροβολή από την πλευρά του ομιλητή και επιδιώκεται διότι προσδίδει εγκυρότητα, βαρύτητα στο λόγο, αναδεικνύοντας και τη συγκροτημένη σκέψη του ομιλητή. Η έκφραση των διανοημάτων με βραχύτητα είναι απόληξη μιας απαιτητικής νοητικής διεργασίας, κατά την οποία το άτομο μέσα από ένα πλήθος συλλογισμών – επιχειρημάτων αξιολογεί και ακολούθως επιλέγει και κοινοποιεί τα πιο καίρια και ουσιώδη. Μια τέτοια λειτουργία του νου απαιτείται σε μια εποχή πνευματικής ρηχότητας, άσκεφτη και αστόχαστη. Αλλά και η ματαιοδοξία, η επιδειξιομανία του σύγχρονου καταναλωτικού ανθρώπου μπορούν να εξισορροπηθούν απ’ την απλότητα και την αυτοπειθαρχία που εκφράζει ο λακωνισμός. Αυτά του τα επακόλουθα μπορούν να θωρακίσουν τον άνθρωπο απέναντι στο σημερινό αμοραλισμό και την αμετρία, οδηγώντας τον σ’ ένα ειλικρινή διάλογο με τον εαυτό του και τους άλλους για να κατακτήσει την αυτογνωσία και την ηθική ελευθερία.

            Η λακωνική έκφραση δίκαια, λοιπόν, θεωρείται αρετή και υπερέχει έναντι της φλυαρίας. Είναι εξάλλου «διαφανής» ως προς τους στόχους που υπηρετεί, απευθύνεται στη λογική, την κρίση του δέκτη και τον καλεί σε νηφάλια αξιολόγηση των μηνυμάτων που μεταδίδει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αποκλείει την προσπάθεια για εντυπωσιασμό, αποπροσανατολισμό, παραπλάνηση, συγκάλυψη της ουσίας μέσα από τη λεξιθηρία και την επιτήδευση, σκοπιμότητες που μπορεί να υποκρύπτει ο σχοινοτενής λόγος, εφόσον συχνά βρίθει εντυπωσιακών σχημάτων πληροφόρησης. Συχνά εκείνοι που ελέγχουν τα ΜΜΕ επιχειρούν να προπαγανδίσουν και να αποπροσανατολίσουν τους δέκτες. Έτσι, ο λακωνισμός προβάλλεται ως επιτακτικό αίτημα για να μην οδηγούνται τα άτομα στην πνευματική σύγχυση ούτε να μετατρέπονται σε φερέφωνα ορισμένων επιτήδειων, αλλά να γνωρίζουν την αλήθεια.

            Είναι αυτονόητο πως όταν η επικοινωνία διεξάγεται μεταξύ ατόμων που εκφράζονται με ένα λόγο γνήσιο, πηγαίο, «διαυγή», καίριο και στοχαστικό, δηλαδή λακωνικό, αποκτά άλλο επίπεδο, άλλο ύφος και άλλη ποιότητα, εξυψώνοντας και τους ίδιους τους συνομιλητές, εφόσον, όπως επισήμανε ο Ε.Π.Παπανούτσος «η  διατύπωση δεν είναι το τυχαίο φόρεμα του στοχασμού ή του οποιουδήποτε ψυχικού περιεχομένου, αλλά η ίδια η σκέψη και το βίωμα ουσιοποιημένα και τελειοποιημένα». Ένας τέτοιος λόγος έχει απήχηση στην ψυχή και φορτίζει το δέκτη, εντυπώνεται, αγκιστρώνεται στο νου  και υποβάλλει σε προσεκτική θεώρηση του μηνύματος. Έτσι ο συνομιλητής δέχεται και αξιοποιεί πολλαπλά ερεθίσματα του μηνύματος, προάγει τη σκέψη του, εμπλέκεται σε μια πνευματική άσκηση επωφελή για το νου και επικοινωνεί ειλικρινέστερα και ουσιωδέστερα με τον πομπό, εφόσον συλλαμβάνει ολόπλευρα και κατανοεί σε βάθος τα μηνύματά του. Σήμερα μάλιστα που η επικοινωνία είναι τυπική, οι επαφές επιδερμικές και η κοινωνία αλώνεται από τον ατομικισμό, αυτή η επικοινωνία ψυχών και πνευμάτων που επιτελείται με τη λακωνική διατύπωση μπορεί να είναι πολύτιμη σαν αντιστάθμισμα.

            Περαιτέρω, στο χώρο του πνεύματος και της πολιτικής μπορούν να επισημανθούν εξίσου ευεργετικές συνέπειες. Συγκεκριμένα, ο λακωνικός πνευματικός άνθρωπος με το σοφό του λόγο έρχεται πιο κοντά στο λαό και γίνεται ταγός του, ο περιεκτικός και ουσιώδης λόγος του καλλιτέχνη επιτρέπει τη διάδοση των διδαγμάτων της τέχνης, ώστε να μην αποκτά αυτή ελιτίστικο χαρακτήρα αποστασιοποιούμενη από το κοινωνικό σώμα, ανάλογα η μεστότητα του επιστημονικού λόγου συντελεί στην ταχύτερη και ουσιαστικότερη συνεννόηση και συνεργασία των μελών της επιστημονικής κοινότητας, μέσω της διατύπωσης εμπεριστατωμένων απόψεων, ενώ ο λακωνικός πολιτικός δεν ενδίδει στο λαϊκισμό και τη δημαγωγία, αλλά αρθρώνει ένα λόγο ειλικρινή και κατανοητό που βοηθάει τον πολίτη να παρακολουθεί τις εξελίξεις, να συμμετέχει στο δημόσιο διάλογο, να παρεμβαίνει ουσιαστικά σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων, με άλλα λόγια να επιτελεί το ρόλο του ως δημοκρατικός πολίτης.  

            Ειδικά για τους Έλληνες ως πρώτους διδάξαντες αυτής της αρετής, η διατήρησή της έχει μεγάλη σημασία, καθώς σημαίνει επαφή με τις ρίζες, σύνδεση με το παρελθόν και τα κληροδοτήματα των προγόνων, διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας σε μια εποχή ξενομανίας και πολιτιστικής διείσδυσης. Αν σε όλα αυτά συνυπολογιστεί το ότι ανέκαθεν, στη γλώσσα και την παράδοση όλων των λαών της γης, οι μεγάλες αλήθειες διατυπώνονται με ολιγόλογες, επιγραμματικές, λιτές και απέριττες φράσεις που έχουν τη μορφή γνωμικών, συνάγεται ότι η αξία της λακωνικότητας είναι παιδευτική. Αυτή διασώζει ό,τι σημαντικό αποθησαύρισε η ζωική εμπειρία και οι φιλοσοφικές αναζητήσεις κάθε λαού. Και διδάσκει την αξία της λιτότητας σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής.

Θέματα προς επεξεργασία

1. Να γίνει περίληψη του κειμένου σε 120 λέξεις.

2. Να δώσετε τη σημασία του όρου λακωνικότητα.

3. Ποια είναι, κατά το συγγραφέα, τα χαρακτηριστικά του λακωνικού λόγου;

4. Ποιες συνέπειες της λακωνικότητας και σε ποιους τομείς καταγράφονται στο κείμενο;

5. Γιατί είναι  σημαντική η διατήρηση αυτής της αρετής για τους Έλληνες;

6. Να καταγράψετε τους λόγους για τους οποίους η χρήση του λακωνικού λόγου έχει, ιδιαίτερα στις μέρες μας, εξαιρετική σημασία.

7. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου.

8. Με ποια συλλογιστική πορεία αναπτύσσεται η τελευταία παράγραφος του κειμένου;

9. Να επισημάνετε τον τρόπο ανάπτυξης της παραγράφου: «Περαιτέρω … πολίτης».

10. Σε ένα άρθρο στη σχολική σας εφημερίδα να παρουσιάσετε τα θετικά στοιχεία της λακωνικότητας τόσο στον τρόπο έκφρασης όσο και στον τρόπο ζωής του σύγχρονου ανθρώπου (500-600 λέξεις).  

Προβληματισμοί πάνω σε βασικούς άξονες του "Κρητικού"

Μπορείτε να προβληματιστείτε πάνω στα εξής θέματα:

1. Ο Κρητικός ως σύμβολο του ρομαντικού ήρωα.
2. Η υπόσταση της Φεγγαροντυμένης και του απόκοσμου ήχου. Τα σύμβολα στα πλαίσια της κοσμοθεωρίας του Σολωμού.
3. Η Φύση ως η απόλυτη αρχετυπική εικόνα της ιδέας της ομορφιάς και του αγαθού. Η διττή δράση της σε σχέση με τον αγώνα του ανθρώπου για επιβίωση και πνευματική ολοκλήρωση.
4. Οι θρησκευτικές αντιλήψεις του Σολωμού.
5. Οι ιστορικές αναφορές ως στοιχεία για τη βιοθεωρία του Σολωμού. Το βάθος του προβληματισμού του επί των εθνικών θεμάτων την εποχή που γράφει τον Κρητικό.
6. Οι απόψεις του Σολωμού για τη θέση του ποιητή στον κόσμο.
7. Η άποψη του Σολωμού για τη δυνατότητα του ανθρώπου να ορίσει το "ωραίο".
8. Ο Κρητικός ως δείγμα αποσπασματικού και συγχρόνως ολοκληρωμένου έργου. Προβληματισμός πάνω στην έννοια της αποσπασματικότητας ως γενικότερου χαρακτηριστικού των ρομαντικών.
9. Ο ρομαντισμός ως καλλιτεχνικό ρεύμα και ως στάση ζωής.
10. Η σχέση του έργου με τη δημοτική ποίηση και την κρητική παράδοση.
11. Ο σολωμικός λόγος και η συμβολή του στη διάπλαση της νεοελληνικής γλώσσας.

Απόψεις για τον Κρητικό

Συνολική θεώρηση του «Κρητικού» του Σολωμού

Η Ζωή Μπέλλα σε άρθρο της στη Φιλολογική, τεύχος 94, Ιανουάριος – Μάρτιος 2006, προβαίνει στις παρακάτω παρατηρήσεις:

Οι ρομαντικές επιδράσεις

Στο έργο ανιχνεύονται τα κύρια χαρακτηριστικά των ρομαντικών:

• Η αξιολόγηση της φαντασίας ως αποκριτικής (μιμητικής) αλλά κυρίως ως δημιουργικής έκφρασης του κόσμου.
• Οι αποκαλυπτικοί οραματισμοί ως μηχανισμοί εξερεύνησης του υπερφυσικού και σύλληψης αρχετυπικών εμπειριών.
• Το φαινόμενο της συναισθησίας και η συμπλοκή πραγματικών και φανταστικών επεισοδίων
• Τα σκηνοθετικά μοτίβα: η φεγγαρόλουστη νύχτα και το απόλυτο φως, που καταργούν τα αυστηρά περιγράμματα, η τρικυμία ως φυσική απειλή και ως ψυχική αναταραχή, οι ιδανικές μορφές και οι απόκοσμοι ήχοι ως εκφράσεις της Ιδέας.
• Η τάση προς την αποσπασματικότητα ως αναγνώριση: α) της σπερματικής παρουσίας της Ιδέας μέσα στον κόσμο  β) της αδυναμίας να συλλάβει ο άνθρωπος την αρχική Ιδέα στην απόλυτη ενότητα και ολότητά της.
• Η γοητεία των περασμένων και της παράδοσης.
• Η λατρεία του απλού και του φυσικού, της ομορφιάς και της ελευθερίας.
• Η μελωδικότητα της ποιητικής έκφρασης.
• Οι οπτασίες κυρίως της νεκρής αγαπημένης σε όνειρο ή όραμα.
• Το μοτίβο της μεταμόρφωσης της ψυχής.
• Ένας πανθεϊσμός της Φύσης πνευματικότερος από ό,τι στην αρχαία ελληνική μυθολογία: το Πνεύμα, η Ιδέα ενυπάρχει στη φύση: Θεός και Φύση ταυτίζονται, όλα τα όντα μετέχουν στη θεία ουσία.
• Η Φύση ως Natura Naturans, ως προαιώνια Μεγάλη Μητέρα.
• Η έλξη των σωμάτων και η λυτρωτική ένωση ανθρώπου – φύσης (κοσμικός έρωτας).

Ωστόσο, μια απόλυτη διάκριση μεταξύ ρομαντισμού και κλασικισμού ίσως δεν είναι δυνατή.

Οι ερμηνείες

Στον Κρητικό παρουσιάζονται οι αναβαθμοί από δυσκολίες που περνάει ο άνθρωπος τόσο στο δρόμο της απλής επιβίωσης όσο και στην πορεία του για πνευματική ολοκλήρωση και σύλληψη ανώτερων ηθικών στόχων. Ο ίδιος ο Σολωμός επισημαίνει ότι πεδίο δοκιμασίας είναι η ζωή

Ο Σολωμός πλάθει έναν ρομαντικό ήρωα, που πρώτο χρέος του είναι η σωτηρία του εαυτού του και της κόρης (ύμνος του ποιητή στην εγκόσμια ζωή και στις αξίες της). Ως απλός άνθρωπος βιώνει χαρές και λύπες του γήινου κόσμου και εξαντλεί την αντίληψη του χρέους και του σκοπού της ζωής του στην επιτέλεση ηθικών στόχων που σχετίζονται με τη ρύθμιση του βίου και την καταξίωση του ανθρώπινου προσώπου του. Γι΄αυτό και διέρχεται μέσα από διάφορες δοκιμασίες: σωματικές και φυσικές. Διαθέτει ισχυρή ηθική βούληση και η ψυχή του κατακλύζεται από ευγενικά και ισχυρά αισθήματα που τον οδηγούν σε μια υπέρβαση των ανθρωπίνων ορίων και σε μια ενορατική σύλληψη ενός υπεραισθητού κόσμου. Η ψυχή του αξιώνεται να αισθανθεί ιδέες μη ορατές και ηθικά ανώτερες από τις γήινες ενσαρκώσεις τους (ύμνος του ποιητή σε μια ανώτερη πνευματική αίσθηση και ζωή). Αλλά και πάλι δεν πρέπει να αφεθεί σε αυτή τη μυστηριακή ψυχική και πνευματική ευδαιμονία (στο όραμα της Φεγγαροντυμένης και στους συμπαντικούς ήχους), η οποία με τη μαγεία της (ηθική δοκιμασία) μπορεί να λειτουργήσει ως παραπλανητικός περισπασμός, ως αντίμαχη δύναμη … Η εμφάνιση της Φεγγαροντυμένης και η ηχώ, ενώ συγκεντρώνουν όλα τα στοιχεία μιας ευεργετικής παρέμβασης, τελικά λειτουργούν αντίστροφα («δόλος θεών» αναφέρει ο Καψωμένος). Αυτή είναι η κύρια ηθική αντιπαράθεση: από τη μια η βούληση και η προσπάθεια του ανθρώπου για επιβίωση και από την άλλη το σαγηνευτικό όραμα μιας ανώτερης τάξης του κόσμου, καθαρά πνευματικής, που απορροφώντας τον τείνει να τον αποσπάσει από τους επίγειους στόχους του….

Ο δυνατός έρωτας απέχει πολύ από από το να είναι απλά ένα συναίσθημα. Είναι μια δύναμη θεϊκή που συνενώνει το ορατό και το αόρατο, την πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση…

Η Φεγγαροντυμένη είναι μια γυναικεία μορφή με πνευματική υπόσταση, μια μεταφυσική σύλληψη, το όραμα κόσμων ιδεατών, η εκδήλωση της Ιδέας που εμπεριέχεται σπερματικά στη Φύση. «Είναι η ίδια η άφθαστη και απροσπέλαστη ενότητα ψυχής και φύσεως … συμπυκνώνει τη μοναδικά σολωμική διαλεκτική σύνθεση του ελληνικού αισθητικού ανθρωπισμού, που συλλαμβάνει τη φύση ως χώρο κάλλους και αρμονίας, με τη χριστιανική αντίληψη της ζωής που αντιμετωπίζει το κάλλος ως ηθικό μέγεθος … ενσαρκώνει αξίες κοσμικές που υπερβαίνουν το στενά εννοούμενο ανθρώπινο πεδίο: τη θεϊκότητα της φύσης που συντίθεται από το ιδεώδες του κάλλους και του αγαθού, συνδεδεμένα με το καθολικό ερωτικό πνεύμα που συνέχει το Σύμπαν».

Ο Σολωμός «πραγματοποιεί  μια σύνθεση του ελληνικού και του χριστιανικού ανθρωπισμού…Η θεϊκή υπόσταση της Φεγγαροντυμένης, καθώς ορίζεται μέσα από τη σχέση προς τη Φύση, απηχεί αφενός τα γνωστά παγανιστικά – πανθεϊστικά μοτίβα του ιταλικού κλασικισμού και του γερμανικού ρομαντισμού, αφετέρου την ομόλογη λαϊκή αντίληψη για τα φυσικά δαιμόνια, που εκφράζουν τη μυστηριακή διάσταση της φύσης»

Ο γλυκύτατος ήχος συνοψίζει σε ένα σύμβολο μουσικό και μυστηριακό τον παναρμόνιο ρυθμό της φύσης. Στις καταστάσεις πρωταρχικής εμπειρίας, όπως είναι αυτή που βιώνει ο ήρωας, η φύση αποκαλύπτει αρμονίες οπτικές και ακουστικές πρωτόγνωρες, που όμοιες δε συναντά ο άνθρωπος στον επίγειο κόσμο. Γι’ αυτό και συνιστά μια μεγάλη δοκιμασία…

Στον Κρητικό ο Σολωμός «επιχειρεί έναν συνδυασμό του δραματικού, αφηγηματικού και λυρικού τρόπου: το ποίημα παρουσιάζεται ως δραματικός μονόλογος του ποιητικού προσώπου, το οποίο μας αφηγείται λυρικά την τελευταία και καίρια δοκιμασία της ζωής του…». Επιπλέον, ως προς το περιεχόμενο είναι ένα ποίημα φιλοσοφικό, το οποίο έχει πίσω του τις ιδέες του Hegel και του Schiller, και ως προς τον τρόπο εκφοράς συμβολικό.

Ο ρομαντικός Σολωμός

Ο ρομαντισμός του Σολωμού και οι Ευρωπαίοι Ρομαντικοί

1. Ο Σολωμός ήταν ποιητής του πάθους. Το πάθος του ήταν για το υψηλό, το αιώνιο, το πνευματικό, το ιδανικό. Δεν έγραψε το είδος της προσωπικής, εξομολογητικής ποίησης, ούτε αφέθηκε σε γαλήνιες αναπολήσεις και ρεμβασμούς, όπως συνέβαινε με τους Ευρωπαίους ρομαντικούς. Δεν εκφράζει στην ποίησή του την προσωπική του θλίψη και μελαγχολία.

2. Η διπλή μορφή της φιλοσοφίας του Σολωμού σχετίζεται με τις δύο διαφορετικές όψεις που παρουσιάζεται στο πνεύμα η φύση. Άλλοτε προέχει ο βαθύς διχασμός και ο αγώνας που υπάρχει ανάμεσα στο φυσικό και τον ηθικό νόμο και άλλοτε η φιλοσοφία του γίνεται πανθεϊστική και η φύση παρουσιάζεται στην ενότητά της να ταυτίζεται με τις πνευματικές και μυστικές πηγές. Οι εικόνες που μετουσιώνουν αυτή τη φιλοσοφία φανερώνουν αφενός μια πιο κομψή και ευγενική διάθεση και ένα ηθικό πάθος πιο έντονο από των ευρωπαίων ρομαντικών, αφετέρου μια μουσικότητα που επιτυγχάνεται μέσα από τις στιχουργικές και γλωσσικές επιλογές του.

3. Στόχος του Σολωμού είναι ο μετασχηματισμός, όχι της πραγματικής σε ιδεατή (όπως συνήθιζε ο ρομαντισμός) αλλά της ιδεατής σε υπαρκτή πραγματικότητα (πρωτεύουσα θέση έχουν τα φανταστικά επεισόδια, χωρίς βέβαια να ακυρώνεται η περιπέτεια του ναυαγού και της μνηστής του).