Εθνισμός και εθνικισμός

Ο όρος εθνισμός:  πρόκειται για τον αγνό πατριωτισμό, την αγάπη για την πατρίδα, η οποία περικλείει πολιτιστικές αξίες και ιστορική μνήμη. Αποτελεί τη συνείδηση ότι ανήκουμε σε κάποιο έθνος και χαρακτηρίζεται από προσήλωση στα ιδεώδη του έθνους χωρίς να περιφρονούνται άλλα έθνη.

Η αναγκαιότητα της εκδήλωσης πατριωτισμού στη σύγχρονη εποχή

Η φιλοπατρία αποτελεί στις μέρες μας μια αναγκαία στάση για τον άνθρωπο γιατί:

• η πληθώρα των προβλημάτων που εμφανίζονται σε κάθε χώρα λειτουργούν ανασχετικά προς την πρόοδο και την ευημερία της
• οι αξίες του πνεύματος που περικλείονται μέσα στην έννοια του έθνους καταποντίζονται και αυτές παρασυρμένες από τη γενικότερη ηθική κατάρρευση
• η εθνική φυσιογνωμία κάθε λαού τίθεται σε κίνδυνο λόγω της σμίκρυνσης των αποστάσεων και του πνεύματος διεθνοποίησης και των πολιτιστικών ανταλλαγών
• ειδικότερα, μέσα στα πλαίσια μιας Ενωμένης Ευρώπης χωρίς σύνορα, η εγρήγορση των λαών αποκτά ιδιαίτερη σημασία, ιδίως των μικρότερων χωρών, όπως η Ελλάδα, και η φιλοπατρία γίνεται ο οδηγός αντιμετώπισης οποιασδήποτε προσπάθειας αφανισμού και αφομοίωσης.

Τρόποι συμπεριφοράς που καταδεικνύουν τη φιλοπατρία

• η προάσπιση των εθνικών συμφερόντων σε περιπτώσεις κατά τις οποίες θίγονται τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός λαού
• η συνεχόμενη προσπάθεια σε επίπεδο παραγωγικό με απώτερο στόχο την ευημερία και την πρόοδο της εθνικής οικονομίας
• η ολοκληρωτική εκπλήρωση των υποχρεώσεων απέναντι στο κράτος μέσα από πνεύμα συνεργασίας και προθυμίας
• η ενεργή συμμετοχή στα κοινά και η δραστηριοποίηση του ατόμου με κυρίαρχο στόχο την προαγωγή του συνολικού συμφέροντος
• ο άνθρωπος που σέβεται την πατρίδα του εργάζεται αδιάλειπτα για τη θεμελίωση και την προαγωγή του δημοκρατικού πολιτεύματος και της έννομης τάξης
• η ενημέρωση, η προάσπιση και η προώθηση των ελληνικών θέσεων στο διεθνή χώρο με παράλληλη διαφύλαξη των στοιχείων εκείνων που συνθέτουν την πολιτιστική μας ταυτότητα
• η επιδίωξη του διαλόγου ως μέσου επίλυσης των διαφορών και η προώθηση ειρηνικής διευθέτησης οποιωνδήποτε προβλημάτων.

Οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για την καλλιέργεια γνήσιου πατριωτικού πνεύματος

• ανθρωπιστική παιδεία που θα εφοδιάσει το άτομο με ηθικές αξίες και ιδανικά ικανά να εμφυσήσουν το πατριωτικό αίσθημα
• η απόκτηση εθνικής συνείδησης και με πρωτοβουλία των άλλων φορέων κοινωνικοποίησης:

ü      οικογένεια, η οποία χρειάζεται να ενβαπτίσει τα νεαρά μέλη της με τις ανθρωπιστικές και πατριωτικές αξίες

ü      κοινωνικό περιβάλλον, που θα προβάλλει το συλλογικό καλό έναντι του ατομικού συμφέροντος

ü      ΜΜΕ, τα οποία θα προωθήσουν τα εθνικά ιδανικά χωρίς υπερβολές και μέσα στα πλαίσια της ισότητας των ανθρώπων

• ανάληψη ευθυνών και πρωτοβουλιών από τους πολιτικούς και πνευματικούς ηγέτες αποτελώντας οι ίδιοι πρότυπα υγιούς εθνικής συμπεριφοράς
• διασφάλιση της εθνικής ταυτότητας και κληρονομιάς και ενίσχυση των πολιτιστικών μας στοιχείων, μακριά από στείρα προγονοπληξία και με στόχο τη δημιουργική παρουσία της χώρας μας μέσα σ’ έναν οικουμενικό πολιτισμό και μια παγκόσμια κοινωνία.

Ο όρος εθνικισμός:  πρόκειται για την τάση που δίνει υπερβολική και αποκλειστική έμφαση στην αξία του έθνους σε βάρος άλλων αξιών και που οδηγεί σε υπερεκτίμηση του συγκεκριμένου έθνους και στο διασυρμό άλλων.

Οι αιτίες που προκαλούν τον εθνικισμό

• το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο που επικρατεί σε πολλές χώρες, κρατά τους ανθρώπους δέσμιους προλήψεων και προκαταλήψεων, που οδηγούν στο φανατισμό και τον ετεροκαθορισμό τους. Αν, μάλιστα, λάβει κανείς υπόψη του και την προσκόλληση αρκετών εθνών σε παραδόσεις, υιοθετώντας άκριτα τα στοιχεία τους, τότε μπορεί να κατανοήσει τη μονοδιάστατη πνευματική ανάπτυξη αυτών των ατόμων που διαποτίζονται από εθνικιστικές αντιλήψεις
• τα πρότυπα που παρουσιάζονται από τα ΜΜΕ, εξυπηρετώντας πολιτικές σκοπιμότητες που στοχεύουν στη νάρκωση του λαού και στη δημιουργία πλανημένων ατόμων και υποχείριων της εκάστοτε εξουσίας
• πολιτικοί ηγέτες, ενίοτε και θρησκευτικοί, στρέφουν το ενδιαφέρουν σε εθνικιστικά ζητήματα, εγείροντας ή διατηρώντας εθνικά προβλήματα και διεκδικήσεις, προκειμένου να δράσουν ανενόχλητοι σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, λειτουργώντας με λαϊκίστικο τρόπο
• ο συσχετισμός κοινωνικών προβλημάτων με μειονότητες που υπάρχουν σε διάφορες χώρες και η καλλιέργεια ενός κλίματος εχθρότητας αλλά και ενός φόβου αφανισμού και αφομοίωσης που οδηγεί σε έξαρση εθνικιστικών εκδηλώσεων.

Οι συνέπειες του εθνικισμού

• τα άτομα γίνονται φερέφωνα και εξυπηρετούν τα συμφέροντα και σκοπιμότητες των εκάστοτε πολιτικών. Χάνεται έτσι η κριτική σκέψη και η δυναμική διεκδίκηση των δικαιωμάτων ενός λαού
• τα άτομα ζουν μέσα σε μια πλάνη σχετικά με τα εθνικά τους συμφέροντα αλλά και τον πολιτισμό και την ιστορία τους, διαμορφώνοντας λανθασμένες αντιλήψεις και διεκδικήσεις λόγω του φανατισμού
• εμποδίζονται οι ομαλές και φιλικές σχέσεις μεταξύ των λαών με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν κοινά αποδεκτές λύσεις για τα παγκόσμια προβλήματα και να κινδυνεύει η ειρήνη αφού εμφανίζονται πατερναλιστικά έθνη, που θεωρούν τον εαυτό τους ανώτερο κάποιων άλλων.

Τρόποι θεραπείας του εθνικισμού

• η σωστή εκπαίδευση και παιδεία που θα θέσει τα ιστορικά και εθνικά δεδομένα στην πραγματική τους βάση
• ο ρόλος των ΜΜΕ με την αποφυγή της προπαγάνδας αλλά και των πολιτικών φορέων, που πρέπει να συνειδητοποιήσουν το ρόλο τους ως βάσεις της πολιτιστικής ανάπτυξης
• η αναβάθμιση των ανθρωπιστικών αξιών και η συμβολή του διαλόγου αλλά και του αλληλοσεβασμού προς την κατεύθυνση της ισότητας και της ανταλλαγής πολιτιστικών στοιχείων
• ο ρόλος των φορέων κοινωνικοποίησης, που θα πρέπει να πλάθουν ανθρώπους με ιδανικά και όχι φανατισμένα υποχείρια.

ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ:  Εθνισμός – Εθνικισμός

Κείμενο :   Ζωντανές πηγές σύγχρονου πατριωτισμού

            Ανάμεσα στις ποικίλες αντιδράσεις που προκαλεί η εξέλιξη της παγκοσμιοποίησης στη χώρα μας συγκαταλέγεται και ένα είδος πατριωτισμού που περιορίζεται σε νοσταλγικές αναμνήσεις και μας έχει μεταβάλει σε σκαντζόχοιρους που υψώνουν τα αγκάθια τους σε οτιδήποτε νομίζουμε ότι μπορεί να απειλήσει την εθνική μας ακεραιότητα και ιδιαιτερότητα. Με αυτό το είδος του πατριωτισμού εύκολα κλείνουμε τα ιδεολογικά μας σύνορα, αρνούμαστε νέα πνευματικά ή καλλιτεχνικά προϊόντα, αρνούμαστε νέες ιδέες και νέες μορφές ζωής. Ο πατριωτισμός αυτός έλκει την καταγωγή του από τη Μεγάλη Ιδέα, που διατυπώθηκε στα μέσα του 19 ου αιώνα, εξελίχθηκε σε κυρίαρχη εθνική ιδεολογία επί έναν αιώνα, μας οδήγησε σε θριάμβους και περιπέτειες και γενικά έπαιξε καίριο ρόλο στη διαμόρφωση του νεοελληνικού έθνους και κράτους.

            Κάποτε, όμως, εξαντλήθηκε και έσβησε, επειδή σε αυτόν τον κόσμο δεν είμαστε μόνοι μας με εξ ουρανού εθνικά πεπρωμένα. Υπάρχουν και άλλοι με μικρές ή μεγάλες ιδέες. Το ερώτημα είναι: επειδή μετά τη Μεγάλη Ιδέα βρεθήκαμε χωρίς εθνική ιδεολογία, που να συνενώνει τις προσπάθειές μας σε μια συλλογική έκφραση και πράξη, μήπως σπασμωδικά αναζητούμε μια νέα εθνική ιδεολογία, ένα νέο σύγχρονο πατριωτισμό; Και ποιος μπορεί να είναι αυτός;

            Ας σκεφθούμε λογικά και πρακτικά. Η πατρίδα μας είναι αυτή που έχουμε, με το έδαφός της και τα σύνορά της. Δεν ξέρω αν είμαστε οι απευθείας και γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων. Συνήθως σε 2.500 χρόνια όλα αλλάζουν και μόνο ένα … εθνολογικό DNA μπορεί να λύσει το γρίφο, όταν ανακαλυφθεί. Μέχρι τότε ένα είναι βέβαιο: ότι σ’ αυτό το έδαφος που είναι η πατρίδα μας επί 3.000 χρόνια και πλέον, ζουν άνθρωποι που ουσιαστικά μιλούν την ίδια γλώσσα. Πέρασαν κατακτητές, ασφαλώς θα έγιναν επιμειξίες, πέρασαν και άλλες γλώσσες, αλλά η ελληνική γλώσσα έμεινε γαντζωμένη στον βραχώδη αυτό τόπο και στην απόληξή της, τη νέα ελληνική γλώσσα, είναι ο μόνος βέβαιος και γνήσιος απόγονος της αρχαίας.

            Μια πρώτη απαίτηση πατριωτισμού είναι να διαφυλάξουμε αυτή τη γλώσσα και να την αναπτύξουμε, να εγγυηθούμε τη συνέχειά της. Είναι, άλλωστε, το εθνικό σημείο, η εθνική αχίλλειος πτέρνα, που δέχεται τη σφοδρότερη και απειλητικότερη επίθεση. Και επειδή η γλώσσα δεν είναι μόνο ένα όργανο συνεννόησης (αυτό είναι το λιγότερο που είναι) αλλά φορέας παιδείας και πολιτισμού, σ’ αυτήν κατ’ ανάγκη θα στηρίξουμε την εθνική μας ιδιαιτερότητα, για να ζήσουμε εμείς και να προσφέρουμε στους άλλους. Αρκεί να ακούσει κανείς μια εκπομπή της τηλεόρασής μας για να πειστεί πόσο εκπληρώνουμε αυτό το πατριωτικό καθήκον.

            Ας πάμε λίγο πιο πέρα. Αυτό το έδαφος, που είναι η πατρίδα μας, είχε δάση, ποτάμια, πηγές, βουνά, κάμπους, θάλασσες, ακρογιαλιές, με δύο λόγια είχε την εδαφική του ιδιαιτερότητα. Που δεν είναι μόνο παθητικά εδαφική, αλλά και ενεργητικά ιστορική και πολιτισμική. Είχε τον Μαραθώνα, τις Θερμοπύλες, τη Σαλαμίνα και ήταν η φυσική κατοικία όλων των θεών και των μύθων που έφτασαν ως εμάς. Είναι αυτό που λέμε τα τελευταία χρόνια φυσικό περιβάλλον, που δεν είναι μόνο απλά και μόνο φυσικό, υλικό αλλά και ιδεατό που περιβάλλει τη ζωή μας με μια αέναη και ζωντανή σχέση μαζί της. Το τραγικό τέλος του Ελαιώνα, που ξεκινούσε από την Πάρνηθα και έφτανε ως το Φάληρο και ήταν αρχαιότερος του Παρθενώνα, και όλη η καταστροφή που προκαλέσαμε τα τελευταία χρόνια καίγοντας, κτίζοντας αυθαίρετα, μολύνοντας πηγές και ποτάμια και ακτές, δείχνουν πόσο εκπληρώσαμε και αυτό το πατριωτικό καθήκον, να διατηρήσουμε και να συντηρήσουμε το φυσικό περιβάλλον. Δέχεται, ως εθνικό αγαθό, τη σφοδρότερη επίθεση και δεν υπάρχει κανείς να το υπερασπισθεί από μια πραγματική επιδρομή βαρβάρων.

            Το έδαφος αυτό, όπου ζούμε και είναι η πατρίδα μας, έχει κράτος και θεσμούς. Το κράτος μας θα πρέπει να σταθεί με εθνική αυτοπεποίθηση και αξιοπρέπεια δίπλα σε άλλα κράτη. Πολλή συζήτηση γίνεται τα τελευταία χρόνια αν το κράτος θα πρέπει να είναι μικρό ή μεγάλο. Κανείς δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτό. Εκείνο που ενδιαφέρει όλους, την πολιτική ηγεσία αλλά και άλλες ηγετικές ομάδες, είναι οι θεσμοί της Δημοκρατίας, με πανάρχαια επίσης καταγωγή, που αποτελούν μια από τις ουσιαστικότερες για τη συλλογική ζωή μας κατακτήσεις. Το αισθανόμαστε περισσότερο όταν μας λείπουν. Όταν δεν μας λείπουν, συναγωνιζόμαστε μεταξύ μας, πολίτες και ηγεσίες, ποιος θα τους παραβιάσει ή θα τους θέσει στην υπηρεσία της καθημερινής μεγάλης ή μικρής αρπαχτής.

            Ανέφερα αυτές τις περιπτώσεις για να δείξω από πού μπορεί να πηγάσει ο σύγχρονος πατριωτισμός μας και η ζωντανή αγάπη για την πατρίδα μας. Υπάρχουν και πολλές άλλες.

                                                  Κείμενο του Αντώνη Καρκαγιάννη

Συμπληρωματικά, μελετήστε και την παρακάτω άποψη:

«Πραγματικός πατριώτης είναι όποιος ενεργεί καθημερινά και ευσυνείδητα, στον τομέα που ετάχθη υπέρ της Πατρίδος, δηλαδή υπέρ του γενικού καλού και οφέλους. Παραδείγματος χάριν, ο καλός δάσκαλος, που ενδιαφέρεται για τη μετάδοση της γνώσης στους μαθητές του και αγωνιά για τη διαμόρφωση ηθικού χαρακτήρα που θα ανυψώσει την ψυχή τους, δικαιούται να λογίζεται πατριώτης. Ο αμελής, που δεν ενδιαφέρεται πραγματικά, που προσπαθεί να αποφύγει τον κόπο, αυτός που δεν παρουσιάζεται στις πανεπιστημιακές αίθουσες, που δεν υπολογίζει τι περιμένει απ’ αυτόν η κοινωνία στην οποία ζει, αυτός δεν αξίζει την τιμή».

Θέματα για επεξεργασία

1. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 120 λέξεις.

2. Από πού μπορεί να πηγάσει ο σύγχρονος πατριωτισμός, κατά το συγγραφέα;

3. Να καταγράψετε τα σημεία που διαφοροποιούν τον πατριωτισμό από τον εθνικισμό σε μια παράγραφο που θα αναπτύξετε με τη μέθοδο της αντίθεσης.

4. Ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην παράγραφο 3 του κειμένου;

5. Από το β΄ συνθετικό των λέξεων που ακολουθούν να σχηματίσετε δύο ομόρριζες λέξεις (απλές ή σύνθετες): επιμειξίες, απόληξη, αυθαίρετα, υπερασπιστεί.

6. Να αλλάξετε την ποιητική γλώσσα σε αναφορική στις φράσεις:

α) «… ένα είδος πατριωτισμού που περιορίζεται σε νοσταλγικές αναμνήσεις και μας έχει μεταβάλει σε σκαντζόχοιρους που υψώνουν τα αγκάθια τους σε οτιδήποτε νομίζουμε ότι μπορεί να απειλήσει την εθνική μας ακεραιότητα και ιδιαιτερότητα».

β) «Είναι, άλλωστε (η γλώσσα) το εθνικό σημείο, η εθνική αχίλλειος πτέρνα, που δέχεται τη σφοδρότερη και απειλητικότερη επίθεση».

7. Να εντοπίσετε τα δομικά μέρη της 4^ης παραγράφου και τον τρόπο ανάπτυξής της.

8. Με δεδομένο πως θεωρείτε την ανάπτυξη εθνικιστικών συναισθημάτων άσκοπη και δυσλειτουργική προοπτική για το σύγχρονο νέο, να γράψετε ένα άρθρο 600 λέξεων στο οποίο, αφού προσδιορίσετε την αξία που έχει ο πατριωτισμός για ένα λαό, να εξηγήσετε πώς η φροντίδα για τη γλώσσα, το φυσικό περιβάλλον, τους θεσμούς αποτελεί τη σύγχρονη ένδειξη φιλοπατρίας και να αναφέρετε και άλλα στοιχεία που «προωθούν τη φιλοπατρία σήμερα».

Οι μυθικοί δείκτες της “ελληνοτροπίας”

            «Τι τα θες, Γιώργο μου, αυτό είναι το χαρακτηριστικό του Έλληνα». Ανοιχτό το ραδιόφωνο στο ταξί, μου δώριζε θραύσματα μιας από τις ποδοσφαιροκουβέντες που ανάβουν καθημερινά στα ερτζιανά και στο Διαδίκτυο, τα οποία μετατρέπονται έτσι σε αχανές καφενείο ή σε εκκλησία ενός δήμου που όσο περισσότερο λέει ότι αδιαφορεί για τα πολιτικά τόσο περισσότερο παθιάζεται με τα αθλητικά. Ποιο το συγκεκριμένο «χαρακτηριστικό του Ελληνα» δεν μπόρεσα να καταλάβω, ούτε και ποιος ο αποφαινόμενος και ποιος ο Γιώργος, αν και ένα σημαδιακό «ήμαρτον!» που κατάφερε να φτάσει ως τ’ αυτιά μου μού έδωσε στοιχεία της ταυτότητάς του. Ο τόνος πάντως της συζήτησης, ειρωνικός, υποδήλωνε ότι επρόκειτο για έναν ακόμα εξάψαλμο με πρόχειρο στόχο την κατακαημένη «ελληνική νοοτροπία».

            Ευτυχώς πάντως η απογοήτευσή μου για την «κατάντια μας» δεν κράτησε πολύ. Στο σπίτι πια, ένα γρήγορο ζάπινγκ με συνέφερε, χάρη σε ένα μήνυμα επί της οθόνης που με διαβεβαίωνε ότι οι ουρανοί είναι δικοί μας και δεν έχουμε τίποτα να φοβηθούμε. «Έλληνες, στις φλέβες μας ρέει ο ιχώρ» έλεγε το μήνυμα, κι αμέσως έπειτα βγήκε ο προφήτης τηλεβιβλιοπώλης και το εξήγησε καταλεπτώς. Ιδού λοιπόν. Δεν είμαστε απλώς ευλογημένοι του Θεού ή των προ Χριστού θεών, είμαστε θεοί οι ίδιοι. Διότι αυτό θέλει να πει ο «ποιητής» όταν μας βεβαιώνει ότι στις φλέβες μας ρέει ο ιχώρ, πως είμαστε θεοί, μέσα μας κυλάει ο αιθέριος χυμός, το ομηρικό «άμβροτον αίμα» που έρρεε και στις φλέβες των Ολυμπίων. Ετσι εξηγείται άλλωστε γιατί δεν είμαστε φανατικοί της εθελοντικής αιμοδοσίας. Το αίμα μεταγγίζεται, ο ιχώρ όμως όχι, γιατί είναι αιθέριος? αν έμπαινε σε σώματα άλλων φυλών, απλώς ανθρώπινων, θα τα κατέκαιγε.

            Καμιά σημασία δεν έχει ποιος ήταν ο ραδιοσχολιαστής με τις κοινωνιολογικές ή και ψυχαναλυτικές ευαισθησίες που καταδίκαζε το ένα ή το άλλο «χαρακτηριστικό του Έλληνα». Ποιος λίγο ποιος πολύ, ακόμα και όσοι το έχουμε πάρει απόφαση να μη γενικεύουμε και να μη γενικολογούμε γιατί πρόκειται για βαρύ πνευματικό αμάρτημα, πάνω στη συζήτηση γλιστράμε και για να τα βολέψουμε αρπαζόμαστε από κάποιο ετοιμοπαράδοτο κλισέ. Χονδρικώς τα στερεότυπα αυτά, οι δοξασίες ή οι απόλυτες πεποιθήσεις, είναι δύο λογιών: τα απαξιωτικά ή και μηδενιστικά από τη μια, τα εγκωμιαστικά ή και αποθεωτικά από την άλλη. Εκείνο που θα έπρεπε να μας προβληματίσει δεν είναι μόνο η ευκολία με την οποία ασπαζόμαστε σαν επιστημονικώς αποδεδειγμένες αλήθειες κάποιες αυθαίρετες εικασίες, αλλά και η ακόμα πιο μεγάλη ευκολία με την οποία πολλοί μεταπίπτουμε από την υιοθέτηση των αρνητικών αφορισμών στον ενστερνισμό των απολύτως θετικών, και αντιστρόφως? η αρχή των συγκοινωνούντων δοχείων ισχύει πρωτίστως στο δογματισμό.

            Εν πάση περιπτώσει, ιδού κάποια από τα δημοφιλέστερα κατεδαφιστικά πορίσματα-σλόγκαν, που ακούγονται σε τόνο μοιρολογιού συνήθως: «Έτσι είναι οι Έλληνες» (τεμπέλληνες δηλαδή, εαυτούληδες και κατεργάρηδες), «Αυτή είναι η Ελλάδα» (το συγκεκριμένο δόγμα είχε αποκτήσει και πρωθυπουργική σφραγίδα, του κ. Κ. Σημίτη), «Στην Ελλάδα ζεις» (άρα «δεν υπάρχει ελπίς»), «Αυτά θέλουν οι Έλληνες» (με το «αυτά» εννοείται συνήθως το μαστίγιο) κτλ. Στην αντίπερα όχθη, όπου η υπερβολή παίρνει τον τόνο του δοξαστικού και του θουρίου, τα κλισέ μιλούν για την «αδάμαστη ελληνική ψυχή», το «ελληνικό δαιμόνιο», το «ελληνικό φιλότιμο», «τα νικηφόρα γονίδια του Έλληνα», τον «περιούσιο λαό», το «εξεγερσιακό ελληνικό φρόνημα». Ανάγονται δηλαδή σε αδιαμφισβήτητες διαχρονικές σταθερές ή σε νόμους της Ιστορίας είτε απλές επιθυμίες (η γνωστή λήψις του ζητουμένου) είτε ποιότητες και συμπεριφορές που πρέπει να επαληθεύονται κάθε φορά, στο πεδίο της πραγματικότητας, και να μη θεωρούνται δεδομένες, υπερβατικές, εξωιστορικές.

            Ακανθώδες και περίπλοκο το ζήτημα της ελληνικότητας (όπως υποθέτω και κάθε -ικότητας), έχει απασχολήσει σπουδαία μυαλά αιώνες τώρα, ήδη από την εποχή που οι λόγιοί μας αντιδικούσαν για το ποιο εθνικό όνομα μας ταιριάζει περισσότερο, συμφωνία ωστόσο πλήρης δεν έχει επιτευχθεί ούτε και φαίνεται στον ορίζοντα. Και πάλι καλά που «κόμποι» σαν κι αυτόν δεν λύνονται, δεν πρέπει να λύνονται, με τη μέθοδο του γόρδιου δεσμού, ώστε να βρίσκει έδαφος να αναπτυχθεί η σκέψη και η έλλογη αντιδικία. Καθόλου παράλογο και καθόλου κακό δεν μου φαίνεται να μη συμφωνούμε όλοι στο τι σημαίνει Έλληνας, τι Ελλάδα και τι ελληνικότητα. Το εύρος και το χρώμα που θα αποδώσει κανείς στους όρους αυτούς δεν συναρτάται μόνο με τα βιώματά του αλλά και με τις ιδέες του, την τάξη, την κοσμοαντίληψη, την πολιτική του στάση, με τις γνώσεις του εντέλει για τα περασμένα και το πώς θα χρησιμοποιήσει αναδρομικά την Ιστορία, και βέβαια με τις επιθυμίες του για τα μελλούμενα, τα κοινά μελλούμενα. Ακόμα και το ποια θα ορίσει σαν πάγια «χαρακτηριστικά του Έλληνα» ο καθένας μας, κι αν θα επιλέξει θετικά ή αρνητικά γνωρίσματα για να τα υποδείξει σαν κοινά, από την ιδεολογία του εξαρτάται, από το πώς βλέπει τον κόσμο, τον μικρό και τον μεγάλο, και τον εαυτό του εντός του κόσμου αυτού.

            Κοινά βιώματα φυσικά και έχουμε, μόνο που δεν μεταφράζονται απευθείας και αδιαφοροποίητα, δίχως απώλειες, επεξεργασία ή εμπλουτισμό, σε κοινά ψυχοπνευματικά γνωρίσματα, σε άξονες μιας ούτως ειπείν ελληνοτροπίας. Στον ίδιο τόπο γεννιόμαστε, ο ίδιος ήλιος κι η ίδια θάλασσα μας ευλογούν, τα ίδια βουνά μάς σκέπουν, στο ίδιο σχολείο μαθητεύουμε οι συντριπτικώς περισσότεροι και σφραγιζόμαστε από τις ίδιες αφηγήσεις για την πατρίδα και για τους άλλους, στον ίδιο τρόπο του θρησκεύειν εντασσόμαστε παιδιόθεν (αλλά υπάρχουν και Έλληνες Εβραίοι, μουσουλμάνοι ή Καθολικοί, κι ας μην τους παραανέχεται ο «κανόνας»), στον ίδιο στρατό θητεύουμε, η ίδια τηλεόραση μας παιδαγωγεί (πρέπει πια να την υπολογίζουμε κι αυτήν στους δεσποτικούς μηχανισμούς επιβολής αξιών και μοντέλων συμπεριφοράς), στην ίδια γλώσσα συλλαβίζουμε τους έρωτές μας, τα όνειρα, τα άγχη μας. Εκτός δηλαδή από τους ελάχιστους που κρατούν από σπουδαίες φαμίλιες και μεγαλώνουν σε καλά περιφρουρημένους χώρους που τους επιτρέπουν να πορεύονται παράλληλα προς την πραγματική Ελλάδα ή και μακριά της ακόμα κι αν ζουν εδώ (και άσχετα αν κάποτε, κληρονομικώ δικαιώματι, θα κληθούν να την κυβερνήσουν), οι υπόλοιποι, η μάζα καταπώς λένε, μοιραζόμαστε πολλά, πάμπολλα. Αλλά αυτό δεν αρκεί για να μας εξομοιώσει? κάθε σταγόνα του νερού διατηρεί τη μνήμη τού όλου, παραμένει εντούτοις μοναδική, μέσα στην ασημαντότητά της έστω. Γνωρίζουμε άλλωστε ότι ακόμα και στις κορυφώσεις της Ιστορίας μας, το «εμείς» δεν κάλυψε τους πάντες. Σαρωτικά πορίσματα λοιπόν, του τύπου «αυτό είναι χαρακτηριστικό των Ελλήνων» (ή όποιου άλλου λαού), και αβασάνιστα είναι και ανιστόρητα, είτε να κολακέψουν επιδιώκουν και να βαυκαλίσουν είτε να απαξιώσουν και να χλευάσουν.

                                                       Παντελής Μπουκάλας, Η Καθημερινή, 19-9-2010

Θέματα για επεξεργασία

1. Να γίνει περίληψη του κειμένου σε 120 λέξεις.

2. Να καταγράψετε τους τρόπους ανάπτυξης της 2ης παραγράφου.

3. Με ποιο τρόπο ο συγγραφέας εξηγεί την άποψή του ότι “η αρχή των συγκοινωνούντων δοχείων ισχύει πρωτίστως στο δογματισμό;”

4. Ποια είναι τα κοινά στοιχεία που καθορίζουν τη ζωή των Ελλήνων κατά το συγγραφέα;

5. Να εντοπίσετε τη θέση του συγγραφέα και τα επιχειρήματα με τα οποία τη στηρίζει.

Έλληνες και Νεοέλληνες

Οι αρετές των Ελλήνων

      η πολιτιστική ανάπτυξη που βασίστηκε στη διαρκή αναζήτηση και προσπάθεια για πνευματική ανέλιξη

      η έννοια του μέτρου ως βασική αξία της πορείας των Ελλήνων μέσα στο χρόνο

      η ορθολογική αντιμετώπιση των πραγμάτων με συνέπεια την ανάπτυξη των επιστημών

      οι συνεχείς αγώνες για ελευθερία χαρακτήρισαν στο παρελθόν αλλά και στο πρόσφατο παρόν την ελληνική φυλή, άρρηκτα συνδεδεμένοι και με την ιδιαίτερη αγάπη για την πατρίδα

      οι αξίες της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας  αποτέλεσαν τους βασικούς άξονες της ζωής των Ελλήνων

      τα εκπληκτικά έργα τέχνης που ενσωμάτωσαν την ευαισθησία, την λατρεία του Ωραίου και τη λεπτεπίλεπτη διάθεση έκφρασης

      οι αρετές της φιλοξενίας, της ζεστασιάς, του αυθορμητισμού και της αισιοδοξίας χαρακτηρίζουν σε έντονο βαθμό την ελληνική φυλή και την καθιστούν παγκοσμίως μοναδική

      η βαθιά θρησκευτικότητα αποτέλεσε κατεξοχήν παράγοντα του τρόπου ζωής του Έλληνα σε όλη τη μακραίωνη ιστορική του πορεία.

Τα αρνητικά στοιχεία της ιδιοσυγκρασίας των Ελλήνων

      ο τρόπος ζωής του Έλληνα χαρακτηρίζεται από έλλειψη οργάνωσης και προγραμματισμού με αποτέλεσμα την επιπολαιότητα σε όλες τις ενέργειές του.

      η κοινωνική ζωή βασίζεται στην προχειρότητα, τον καιροσκοπισμό και τη μαλθακότητα ενώ έντονο είναι και το φαινόμενο του «ωχαδελφισμού» και του ατομικισμού.

      χαρακτηριστικό της ιστορικής πορείας του Έλληνα είναι η απουσία σύμπνοιας σε κρίσιμες φάσεις και η πρόταξη της αρχομανίας και της εγωπάθειας που αποτέλεσαν τροχοπέδη για την ομαλή εξέλιξη της πολιτικής και κοινωνικής ζωής.

      η απειθαρχία στους νόμους του κράτους και η διάθεση αυτονομίας πέρα από τους κοινωνικούς κανόνες.

      η προσπάθεια εξαπάτησης με δόλια μέσα, η δυσπιστία και η καχυποψία λειτουργούν αρνητικά στα βήματα εξέλιξης που προσπαθεί να κάνει η ελληνική φυλή.

      το αίσθημα κατωτερότητας  λόγω της μακραίωνης δουλείας οδήγησε τους Έλληνες στην ξενομανία και στο μιμητισμό.

Η στάση του σύγχρονου ελληνισμού για να προκόψει στον παγκόσμιο σημερινό πολιτισμό

      απαιτείται αρχικά η ομαλή σχέση και η σύμπνοια μέσα στους κόλπους της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας ώστε να ξεπεραστούν πρώτιστα τα εσωτερικά προβλήματα.

      το βάρος στη συνέχεια χρειάζεται να πέσει στην εξωτερική πολιτική, η οποία θα πρέπει να στηρίζεται στη χάραξη εθνικής στρατηγικής που θα προβάλλει τις θέσεις της Ελλάδας στη διεθνή κοινότητα και θα αξιοποιήσει τη θέση της στις διεθνείς οργανώσεις (Ε.Ε, ΝΑΤΟ,ΟΗΕ).

      η προκοπή και η πρόοδος του σύγχρονου Έλληνα σχετίζεται και με την ισχυρή οικονομία ως αποτέλεσμα της παραγωγικότητας αλλά και της αυτενέργειας και πρωτοβουλίας για θετικά βήματα τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.

      η προβολή και διάδοση του νεοελληνικού πολιτισμού σε συνδυασμό με το σεβασμό στην παράδοση και την ενδυνάμωση του πολιτιστικού παρελθόντος, που αποτελεί τη βάση ανάπτυξης της σύγχρονης πολιτιστικής μας ταυτότητας.

      ενεργοποίηση του ανθρωπιστικού ιδανικού και των αξιών που εμπεριέχονται σ’αυτό με σκοπό τον εξευγενισμό του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πνεύματος.

      η δραστηριοποίηση και του απόδημου ελληνισμού ώστε να επιτευχθεί η συλλογικότητα και η συσπείρωση όλης της ελληνικής φυλής απανταχού της γης.

ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ:   Νεοέλληνες

Κείμενο 1:  Χαρακτηριστικά και όψεις του νεοέλληνα

(Το περιοδικό Δέντρο διοργάνωσε μια συζήτηση κατά την οποία έγινε προσπάθεια να ανιχνευθούν τα στοιχεία που συνθέτουν το πορτρέτο του σύγχρονου Έλληνα. Παρατίθενται ορισμένα αποσπάσματα).

            Γ. Μαρίνος:  Τα χαρακτηριστικά των νεοελλήνων δεν μπορούν να αποτελέσουν ένα συγκεντρωτικό πρότυπο. Έχω τη γνώμη ότι κάθε άνθρωπος είναι ένας ξεχωριστός, ολόκληρος και πλήρης κόσμος. Δεν υπάρχουν δύο όμοιοι άνθρωποι. Συνεπώς, είναι πολύ δύσκολο να αποφανθούμε ότι ο λαός τάδε έχει αυτόν τον ενιαίο χαρακτήρα, ο άλλος λαός έχει άλλον κ.ο.κ. Αλλά, όντως κάθε λαός έχει ορισμένα χαρακτηριστικά, τα οποία καλλιεργούνται και συνεχίζονται στη διαδρομή του χρόνου και προσδιορίζουν εν μέρει τη λαϊκή ταυτότητα. Έχω τη γνώμη 'οτι ο Έλληνας είναι εξαιρετικά εγωκεντρικός. Και τα 10 εκατομμύρια Έλληνες που είμαστε σήμερα, νομίζουμε ο καθένας ξεχωριστά ότι είμαστε το κέντρο του κόσμου. Ότι αν είχαμε τις τεχνικές και άλλες δυνατότητες, θα είμαστε σε θέση να λύσουμε ως δια μαγείας όλα τα προβλήματα, τοπικά και παγκόσμια. Ο Έλληνας μεταξύ “τυρού και αχλαδίου” δίνει λύση για τα πάντα με φανατισμό και την αυτοπεποίθηση ότι αυτή είναι η λύση και καμία άλλη. Είμαστε 10 εκατομμύρια “εγώ” και πιστεύω ότι αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό είναι και η αρετή, η συνισταμένη των προτερημάτων του Έλληνα και η συνισταμένη των αδυναμιών του. Το “εγώ” επιτρέπει να κάνει κανείς και θαύματα. Όταν έχεις τρομερή αυτοπεποίθηση, τις κατάλληλες γνώσεις και την ευφυΐα, δημιουργείς τα ανεπανάληπτα έργα με τα οποία είναι πιστωμένος ο ελληνικός πολιτισμός και ό,τι σημαίνει αυτός μέχρι σήμερα. Αλλά το ίδιο το στοιχείο οδηγεί και στην κατασροφή ...

            Υπογράμμισα τα αρνητικά γνωρίσματα του Έλληνα, που τον διακρίνουν “εντός των τειχών”. Τα θετικά του στοιχεία ανθούν, όταν αυτός βρίσκεται εκτός των εθνικών ορίων. Εκεί, στο εξωτερικό, τα προτερήματά του βρίσκουν “εύκρατο κλίμα”. Εδώ δεν ευδοκιμούν πάντως...

            Ν. Δήμου:  Σκεπτόμουν και εγώ να θέσω το ερώτημα γιατί οι Έλληνες σταδιοδρομούν στην ξένην και επανεισάγονται θριαμβευτικά; Δεν μιλάω για τη “σωματική” τους επανεισαγωγή, αλλά για αυτήν την φήμη τους. Ο Σεφέρης δεν είχε πουλήσει ούτε διακόσια αντίτυπα των βιβλίων του πριν από το Νομπέλ. Ο Καζαντζάκης, βέβαια, είχε επιτυχία στο εξωτερικό πριν γίνει πασίγνωστος εδώ. Θυμάμαι ότι διάβασα τα μυθιστορήματά του στα Αγγλικά, γιατί δεν τα έβρισκα στα δικά μας βιβλιοπωλεία. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα. Ίσως, τελικά, αυτά τα δέκα εκατομμύρια “εγώ”, που δεν μπορούν να αναγνωριστούν ως αξίες, αναλώνονται στο πώς θα βάλουν “τρικλοποδιά” στο διπλανό “εγώ”, ώστε να μην μπορέσει αυτό να προωθηθεί. Αντίθετα, στο εξωτερικό αντιμετωπίζεις ένα σκηνικό διαφορετικό: η προσφορά βοήθειας είναι μεγαλύτερη ...

           

            Χρ. Γιανναράς: Με ενδιαφέρει πολύ η επιμονή μας σε μια φαινομενολογία των ελαττωμάτων μας. Οπουδήποτε του κόσμου υπάρχουν Έλληνες που γκρινιάζουν με τα ελαττώματα των συμπατριωτών τους. Τα επισημαίνουν, συνεχώς με αυτά ασχολούνται, αλλά δεν τα αιτιολογούν. Αν π.χ. παραδεχτούμε ότι είμαστε εγωκεντρικοί, ένα σύμπτωμα ολοφάνερο, εγγεγραμμένο στο γονότυπό μας τότε η συζήτηση τελείωσε. Μήπως όμως υπάρχει κι μια ερμηνεία πέρα από το βιολογικό προκαθορισμό; Πάνω σε αυτό θα μπορούσαν να ακουστούν διάφορες απόψεις ...

            Αν μου επιτρέπετε, η ελάχιστη συνεισφορά μου επι του θέματος είναι η εξής: ο σημερινός εγωκεντρισμός και ατομισμός του Έλληνα, νομίζω ότι, σε ένα μεγάλο ποσοστό, είναι, όπως λένε οι ψυχολόγοι, η υπεραναπλήρωση μίας βαθύτατης μειονεξίας. Αυτή τη μειονεξία δεν την ανάγω ούτε ιδεολογικά ούτε συναισθηματικά. Την ψηλαφώ στα κείμενα της νεοελληνικής “πνευματικής” παράδοσης, από τον Κοραή -ίσως και πιο πριν – μέχρι σήμερα. Η μειονεξία ότι τα πολιτιστικά φώτα είναι εκεί, στην Εσπερία, που είναι το μέγιστο των ιδεωδών μας, ενώ εμείς είμαστε δεύτεροι, καθυστερημένοι, υπανάπτυκτοι, καταϊδρωμένοι, που δεν μπορούμε να σταθούμε στα πόδια μας.

            Α. Σιδέρη:  Όταν άκουσα το ερώτημα που αφορούσε στη φύση του νεοέλληνα και της κοινωνίας μας, φοβήθηκα πολύ ότι η συζήτηση θα ξεστράτιζε στο να μιλήσουμε για τα ελαττώματα και τα προτερήματα της φυλής. Πιστεύω ότι έγινε μια προσπάθεια να μην γίνει κάτι τέτοιο. Ο κύριος Γιανναράς είπε καθαρά πως οτιδήποτε συμβαίνει δεν είναι θέμα γονοτύπου. Παρόλα αυτά δεν αισθάνομαι ότι αποφύγαμε εντελώς τον κίνδυνο να παρασυρθούμε προς την κατεύθυνση που προανέφερα. Πιθανή αιτία υπήρξε το γεγονός που συχνά μας συμβαίνει: όταν καλούμεθα να περιγράψουμε κάτι, προσπαθούμε συγχρόνως να το αξιολογήσουμε. Δηλαδή να κρίνουμε, να μιλήσουμε όχι για το πώς αλλά για το πόσο άξιοι ή ανάξιοι είμαστε. Όμως αυτογνωσία δεν είναι αυτό το πράγμα. Είναι να μάθουμε ποιοι και τι και γιατί είμαστε ό,τι είμαστε. Ανάμεσα στο άξιοι και ανάξιοι, στα προτερήματα και στα ελαττώματα ταλαντευόμενοι πάντα, με τα προτερήματα να μας ανεβάζουν και τα ελαττώματα να μας καταβαραθρώνουν, δεν μάθαμε ποτέ, φοβάμαι, ποιοι είμαστε.

            Ν. Τζάννος: Ακούστηκαν ορισμένες απόψεις για τα χαρακτηριστικά μας, αλλά δεν άκουσα για την ευτυχία μας. Κάτι που δεν έχει σχέση με την ανάπτυξη. Δεν άκουσα για τη μοναξιά μας, που δεν έχει να κάνει με όλη αυτή την ιστορία του νεοέλληνα: για πράγματα καθημερινά, απτά, για τα οποία εσείς μπορείτε να μιλήσετε. Θα ήθελε να ακούσω ορισμένα πράγματα για την καθημερινή μας ευτυχία, που δεν αποτελεί θέμα οικονομικών δεικτών ανάπτυξης. Όχι ότι μας έχουν λείψει εντελώς οι όροι εκείνοι, που παλαιότερα μας έκαναν πιο συντροφικούς, αλλά σήμερα κάτι λείπει. Τι είναι αυτό; Στις παλιές ελληνικές ταινίες που βλέπουμε στην τηλεόραση, αυτό που μας λείπει κυκλοφορεί. Στο “Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο”, ο ήρωας, που έχει ανάγκη, λέει στους φίλους: “θα με φροντίσει το ... ΙΚΑ της γειτονιάς”. Να μια αξία που χάθηκε, αλλά γιατί;

            Χρ. Γιανναράς:  Αυτή η ευτυχία της καθημερινότητας ή με άλλα λόγια το ερώτημα: “Γιατί να είμαι Έλληνας; Τι μου προσφέρει η ιδιότητα αυτή στον προσωπικό μου βίο;” είναι το ζητούμενο. Εάν το να είμαι Έλληνας μου προσφέρει την άθλια εικόνα των συγκοινωνιών, των απεργιών, τα χρεοκοπημένα πολιτικά ήθη, τον αισθητικό εκβαρβαρισμό ... ή επειδή μου προσφέρει ιστορικούς τίτλους, δεν μου χρειάζεται: καλύτερα να πάρω υπηκότητα Γκάνας. Το ότι μπορώ και καυχώμαι για την καταγωγή μου από τον Περικλή, αυτό μου παρέχει η ελληνική μου ταυτότητα; Όχι βέβαια... Με ενδιαφέρει να είμαι Έλληνας και έχει σημασία αυτό, όταν μου δίνει νόημα καθημερινού βίου. Εάν η ταυτότητά μου αυτή νοηματοδοτεί και κάνει ευτυχισμένη την καθημερινότητά μου. Εάν είναι ένα μέτρο ζωής, που μπορεί να αντισταθεί στη σημερινή, πράγματι, κρίση του πολιτισμού μας. Λοιπόν, πέσαμε απόψε σε μια συνηθισμένη παγίδα: μιλάμε για την Ελλάδα σαν να πρόκειται για ένα αντικειμενικό μέγεθος, το οποίο εξαντλείται σε οικονομικούς δείκτες, σε κατά κεφαλήν εισόδημα, σε αποδοτικότητα δημόσιων οργανισμών ... Τελικά, σε προσωπικό επίπεδο, το ερώτημα τίθεται όπως έθεσε ο φίλος μας: μου προσφέρει ένα νόημα ζωής το να είμαι Έλληνας;

            Κάποτε, ακόμα και σε κείμενα της πιο μαύρης περιόδου, της απαιδευσίας και του σκοταδισμού, η ιδιότητα του Έλληνα έφερνε μια καύχηση αριστοκρατικής καταγωγής, ευγένειας. Σήμερα φέρνει μόνο ντροπή. Δεν βλέπω το λόγο γιατί να συνεχίζεται αυτή η ντροπή. Είναι προτιμότερο να προχωρήσει η αλλοτρίωση ραγδαία, να αλλάξουμε και τα ονόματά μας. Ναι, να το κάνουμε, εάν δεν υπάρχει νόημα σε ό,τι είμαστε. Εάν ο ελληνισμός δεν καταθέτει ως πρόταση το νόημά του, με πανανθρώπινη εμβέλεια, εάν δεν ενδιαφέρει εξίσου το Νεοϋορκέζο και τον κάτοικο του Τόκιο, εάν δεν κομίζει τίποτα, εάν είναι, απλώς, ένα μουσειακό είδος, με συγχωρείτε πολύ, δεν θα πάρω.

Θέματα προς επεξεργασία

1. Υποθέστε ότι παρακολουθήσατε τη συζήτηση αυτή. Να παρουσιάσετε στην τάξη τα πιο σημαντικά σημεία από τα παραπάνω αποσπάσματα.

2. Γιατί ο Γ. Μαρίνος ισχυρίζεται ότι οποιαδήποτε χαρακτηριστικά των νεοελλήνων δεν μπορούν να αποτελέσουν ένα συγκεντρωτικό πρότυπο;

3. Ποια αρνητικά χαρακτηριστικά του Έλληνα παρουσιάζονται στο α΄ απόσπασμα;

4. Γιατί οι Έλληνες διαπρέπουν στο εξωτερικό αλλά στο εσωτερικό της χώρας παρουσιάζουν αρνητικά στοιχεία;

5. Πώς εξηγεί ο Χ. Γιανναράς τα ελαττώματα των Ελλήνων;

6. Να παρουσιάσετε το επιχείρημα της Α. Σιδέρη σχετικά με την άποψή της ότι “δε μάθαμε ποτέ ποιοι είμαστε”.

7. Πώς αντιμετωπίζει ο Χ. Γιανναράς το ερώτημα: “τι μου προσφέρει η ελληνικότητα στον προσωπικό μου βίο”;

8. νοηματοδοτώ, δικαιολογώ, πραγματοποιώ: να αναλύσετε τις λέξεις στα συνθετικά τους και να σχηματίσετε 4 νέες λέξεις για κάθε μια, διατηρώντας το β΄ συνθετικό.

9. “Λησμονήσαμε το '21. Το κάναμε κίνητρο πατριωτικής φλυαρίας, ημέρα αργίας, αφορμή παρελάσεων, λαβάρων και σημαιών, θωπεία της εθνικής ματαιοδοξίας μας, αλλά το διαγράψαμε ως παράδειγμα ζωής, ως πρότυπο άξιο να το μιμηθούμε”. (Κ. Μπαστιάς). Με δεδομένη την πείρα που έχετε από τις σχολικές γιορτές, ποια πιστεύετε ότι είναι η σημασία των εθνικών επετείων;

10. Στη σχολική εφημερίδα διαβάσατε ένα άρθρο ενός συμμαθητή σας στο οποίο υποστήριζε ότι η παράδοση είναι ανασχετική δύναμη του πολιτισμού και θεωρήσατε σκόπιμο να ανοίξετε ένα διάλογο μαζί του, από τις στήλες της εφημερίδας, για τη δημιουργική σύζευξη της παράδοσης και του σύγχρονου πολιτισμού. Να παρουσιάσετε αναλυτικά τα επιχειρήματά σας, προσπαθώντας να κεντρίσετε το ενδιαφέρον και άλλων συμμαθητών σας στο διάλογο αυτό (500 λέξεις).

Εθελοντισμός

Η έννοια:  πρόκειται για το κίνημα που έχει ως κύριο χαρακτηριστικό του την εθελοντική προσφορά υπηρεσιών προς το κοινωνικό σύνολο μέσα από μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι οποίες παρεμβαίνουν με στόχο να απαλύνουν τον ανθρώπινο πόνο και να διαμορφώσουν έναν καλύτερο κόσμο.

Μορφές εθελοντικής προσφοράς

1. Ανθρωπιστική δράση

• Παροχή υλικών αγαθών ή χρημάτων για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών (π.χ. φυσικές καταστροφές).
• Αποστολή ιατροφαρμακευτικού υλικού και παροχή ιατροφαρμακευτικής βοήθειας.
• Αιμοδοσία, δωρεά οργάνων, συμμετοχή σε ομάδες διάσωσης.

2. Κοινωνική δράση

·         Προσφορά εθελοντικής εργασίας σε συλλόγους και ιδρύματα για την προστασία των παιδιών, την επανένταξη των ναρκομανών και αποφυλακισμένων, τη βοήθεια σε άτομα με ειδικές ανάγκες και σε ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες.

·         Παρεμβάσεις που αποβλέπουν στην ποιότητα ζωής (βελτίωση συγκοινωνιών, καθαριότητα πόλης, προστασία πεζών κ.α.)

·         Δραστηριοποίηση οργανώσεων για την προστασία των δικαιωμάτων του καταναλωτή.

3. Περιβαλλοντική δράση

• Ανάληψη πρωτοβουλιών για την προστασία του περιβάλλοντος (προστασία χλωρίδας και πανίδας, καθαριότητα ακτών, ανακύκλωση απορριμάτων, εφαρμογές εναλλακτικών πηγών ενέργειας…).

Τα κίνητρα του εθελοντισμού

Η ανάπτυξη του κινήματος του εθελοντισμού οφείλεται στους παρακάτω λόγους:

• Η διόγκωση των κοινωνικών προβλημάτων και η συνειδητοποίησή τους από την πλευρά του πολίτη.
• Η δραματική παρουσίαση της ανθρώπινης δυστυχίας από τα ΜΜΕ.
• Η αναζήτηση εμπειριών και η ανάγκη φυγής από τη ρηχότητα και την πεζότητα της καθημερινότητας.
• Η συνειδητοποίηση του βαθύτερου νοήματος της ζωής μέσα από την ουσιαστική ανθρώπινη επικοινωνία και την εθελούσια προσφορά στο κοινωνικό σύνολο.
• Οι ενοχές των ευαίσθητων ατόμων μπροστά στην ανθρώπινη δυστυχία και το αίσθημα ευθύνης και κοινωνικής αλληλεγγύης.
• Η απογοήτευση από το σύγχρονο τρόπο ζωής (καταναλωτισμός, άγχος, ανταγωνιστικό πνεύμα, έλλειψη ανθρωπισμού…)
• Οι τραυματικές προσωπικές εμπειρίες που ενισχύουν την ευαισθησία του ανθρώπου απέναντι σε αντίστοιχα προβλήματα.

Ιδιοτελή κίνητρα εθελοντισμού:

·         Προσωπική προβολή και επιδίωξη δημοσιότητας.

·         Τυχοδιωκτικές και καιροσκοπικές πρακτικές ως αποτέλεσμα της τηλεοπτικής εικόνας.

Η αναγκαιότητα της εθελοντικής προσφοράς στην εποχή μας

·                                                           Η όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων και η διεύρυνση του φάσματος των κοινωνικών προβλημάτων (οικολογικό πρόβλημα, υποβάθμιση της ποιότητας ζωής, ξενοφοβία, πόλεμοι, εγκληματικότητα…)

·                                                           Η πολυδιάστατη κρίση της εποχής μας – πολιτική αποξένωση, αλλοτρίωση των ανθρώπινων σχέσεων, φθορά της συλλογικότητας – που επιβάλλει ως απάντηση την ενεργοποίηση του πολίτη και την αλληλεγγύη.

·                                                           Η συνειδητοποίηση της αδυναμίας του κράτους και των κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν τα πολύπλοκα προβλήματα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

·                                                           Η υποχώρηση της αντίληψης ότι η επίλυση όλων των προβλημάτων είναι ευθύνη του κράτους, μιας αντίληψης που αποτελεί το αντικίνητρο της δραστηριοποίησης του πολίτη.

·                                                           Η κατανόηση ότι ο εθελοντισμός αποτελεί ένα ριζοσπαστικό τρόπο συμμετοχής στα κοινά και δημοκρατική αναγκαιότητα, εφόσον η ουσία της δημοκρατίας είναι η ενεργοποίηση του πολίτη ως καθημερινή στάση ζωής.

Η προσφορά του εθελοντισμού

1. Απαλύνει τον ανθρώπινο πόνο

• Συμβάλλει στη διάσωση ανθρώπων και στηρίζει τους δοκιμαζόμενους από καταστροφές και πολέμους.
• Ανανεώνει την πίστη στον άνθρωπο και την ικανότητά του να δημιουργήσει έναν καλύτερο κόσμο.

2. Εξασφαλίζει την προστασία του περιβάλλοντος και αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής

• Συντελεί στη διατήρηση της ποικιλίας του περιβάλλοντος, της οικολογικής ισορροπίας και της φυσικής ομορφιάς.
• Διαμορφώνει οικολογική συνείδηση και επιλύει προβλήματα που σχετίζονται με την καθημερινή ζωή των πολιτών (υγεία, συνθήκες διαβίωσης, καθαριότητα…).

3. Προασπίζει τα κοινωνικά δικαιώματα

• Βελτιώνει τις συνθήκες ζωής, προωθεί τα δικαιώματα των ευπαθών κοινωνικών ομάδων και αποτρέπει φαινόμενα εκμετάλλευσης της ανθρώπινης ύπαρξης.
• Αποτελεί αναγκαίο συμπλήρωμα του κοινωνικού κράτους και ακρογωνιαίο λίθο της κοινωνικής συναίνεσης.

Διευρύνει την κοινωνική συνείδηση και τη δημοκρατία

• Καλλιεργεί το πνεύμα συνεργασίας, την αλληλοκατανόηση και την αλληλεγγύη, αξίες που προάγουν την κοινωνική συνοχή.
• Εκπαιδεύει τους νέους σε αξίες (συνεργασία, υπευθυνότητα, συλλογικότητα, αγωνιστικότητα) και αίρει τη νοοτροπία του «ωχαδελφισμού» και του ατομικισμού.
• Ενισχύει τη δημοκρατία, εφόσον συντελεί στη διαμόρφωση μιας κοινωνίας ενεργών πολιτών και όχι παραιτημένων, παθητικών και εξαρτημένων υπάρξεων.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:    Εθελοντισμός

Κείμενο 1:  Εθελοντισμός

§1. Στην αρχή ενός νέου αιώνα τεχνοκρατικού, με τα μεγάλα παγκόσμια προβλήματα, όπως αρρώστιες, υποβάθμιση του περιβάλλοντος, ναρκωτικά, φτώχεια, να εκκρεμούν απειλητικά, η εθελοντική προσφορά θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπισή τους, άρα καθίσταται αναγκαία. Η αναγνώριση, μάλιστα, μιας τέτοιας ανάγκης από διεθνείς οργανισμούς εδραιώνει το θετικό κλίμα για την επέκταση και την πιο στρατηγική χρήση των εθελοντικών συνεισφορών.

§2. Την εποχή της παγκοσμιοποίησης που βαθαίνουν οι ανισότητες και οι αδικίες στον πλανήτη ανάμεσα σε αυτούς που έχουν και κατέχουν και σ' αυτούς που μπορούν απλώς να επιβιώνουν, αλλά και στους πολλούς αποκλεισμένους, φτωχούς και πεινασμένους ο εθελοντισμός ανοίγει τους νέους ορίζοντες, του αύριο. Μέσα σ' αυτό το περιβάλλον η ανάπτυξη των εθελοντικών οργανώσεων σ' όλο τον κόσμο μάς δίνει ελπίδες για ανθρωπινότερες κοινωνίες. Η ανάπτυξη ενός μεγάλου δικτύου αλληλεγγύης και κοινωνικής συνοχής σε παγκόσμιο, ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο ανοίγει νέους ορίζοντες στην ατομική και συλλογική ευθύνη για ένα καλύτερο μέλλον.

§3. Είναι αλήθεια ότι το κράτος δεν είναι δυνατόν να τα κάνει όλα. Για παράδειγμα, δεν μπορεί να αναπληρώσει τα κενά του σύγχρονου τρόπου ζωής, τον δρόμο που έχει πάρει η οικογένεια, την ανυπαρξία της παλιάς γειτονιάς στην οποία λειτουργούσαν όλοι εν δυνάμει ως εθελοντές στα προβλήματα της ζωής. Όλη αυτή η σύγχρονη απομόνωση ίσως περισσότερο από ποτέ έχει ανάγκη την εθελοντική προσφορά. Από την προσφορά σε είδος ως την προσφορά σε υπηρεσίες η εθελοντική δράση σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα αντί να παράσχει βοήθεια. Υπάρχει μια τάση σήμερα να φανούμε ότι προσφέρουμε. Και η προσφορά όμως χρειάζεται οργάνωση για να είναι αποτελεσματική. Δεν μπορεί, π.χ., να αναπτύσσονται ομάδες πρωτοβουλίας που συγκεντρώνουν βοήθεια για τη Γιουγκοσλαβία και να στέλνουν βαφές μαλλιών... Οι ελάσσονες πρωτοβουλίες λοιπόν πρέπει να εντάσσονται στις ενέργειες οργανώσεων που η εμπειρία τους είναι σίγουρα απαραίτητη για την οργάνωση αποστολών βοήθειας.

§4. Πολλοί πιστεύουν ότι είναι δώρον άδωρον να σώζει κανείς πέντε-δέκα παιδάκια όταν ξέρει ότι οι αιτίες που δημιουργούν τους λιμούς ή την τεράστια αυτή ανισότητα δεν μπορεί να λυθούν παρά με μια γενναία πολιτική απόφαση. Η εξέλιξη ωστόσο της παγκόσμιας ιστορίας δεν έχει δικαιώσει αυτή την άποψη. Έτσι σήμερα πιστεύουμε ότι το να σώσεις έστω και ένα παιδί είναι μια ικανοποίηση άμεσα χειροπιαστή που καμία πολύβουη διαδήλωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει. Έστω και μία ανθρώπινη ζωή να σωθεί είναι μια ξεχωριστή νίκη.

§5. Οι παραδοσιακοί πολιτικοί και τα κόμματα έχασαν τη μάχη απέναντι στον ατομοκεντρισμό αλλά το εθελοντικό κίνημα, αυτό το νέο που γεννιέται από τη δεκαετία του '80, είναι το πρώτο ρήγμα κατά του ατομικισμού. Η ιδέα της συλλογικότητας επιστρέφει από έναν άλλο δρόμο μαζί με την ιδέα της κοινωνικής δράσης. Και επιστρέφουν με έναν λόγο και μια απήχηση πολύ πιο ευρεία από αυτή που είχε η παραδοσιακή πολιτική. Ο εθελοντισμός πράγματι είναι μια μορφή πολιτικής δράσης. Εφόσον πολιτική δράση σημαίνει συμμετοχή στα κοινά, τότε σίγουρα ο εθελοντισμός αποτελεί σε όλα του τα επίπεδα μια υπεύθυνη πολιτική πράξη και μια συνειδητή συνεισφορά του πολίτη στο κοινωνικό σύνολο. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε ότι στον βαθμό που η πολιτική ορίζεται ως λειτούργημα εμπεριέχει αυτονόητα τον εθελοντισμό. Ο εθελοντισμός επίσης είναι η αντίρροπη τάση στην ατομοκεντρική αντίληψη της εποχής. Γι' αυτό και αντιμετωπίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, δυσκολίες που ταυτόχρονα τον δυναμώνουν. Όταν η αλληλεγγύη γίνεται τρόπος ζωής, η προσφορά λειτουργεί ως αντίρροπη δύναμη στον ατομοκεντρισμό και στην εγωπάθεια δημιουργώντας τον πολιτισμό της προσφοράς. Όσο η κοινωνική πραγματικότητα αλλάζει διαρκώς, όχι αμβλύνοντας ανισότητες αλλά πολλές φορές διευρύνοντας το φάσμα των κοινωνικών προβλημάτων, ο «εθελοντισμός» θεωρείται ένας ριζοσπαστικός τρόπος συμμετοχής στα κοινά. Τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα λοιπόν αλλά και κάποιες παγιωμένες ή και έκτακτες ανάγκες της κοινωνίας... μας οδήγησαν στους εθελοντές. Σε ένα ανθρώπινο κίνημα που μοιάζει η απαρχή ενός σύνθετου φαινομένου που ήδη έχει φθάσει πολύ πιο μακριά από τη φιλανθρωπία της ελεημοσύνης...

§6. Οι εθελοντές λοιπόν δεν είναι θαυματοποιοί αλλά ούτε και αιθεροβάμονες για να πιστεύουν ότι θα πάψουν οι κοινωνικές ανισότητες, ότι δεν θα ξαναγίνουν πόλεμοι, ότι η πολιτεία θα μπορεί να καλύψει σε απόλυτο βαθμό τις ανάγκες κοινωνικής φροντίδας. Έτσι επιχειρούν μια παρέμβαση- μικρή ή μεγάλη, δεν έχει σημασία- με στόχο να κάνουν τον κόσμο λίγο καλύτερο... Σήμερα που εφευρέθηκε ένας νέος όρος: ο ανθρωπιστικός πόλεμος... Σήμερα που ακόμη και οι στρατιωτικές συμμαχίες δημιούργησαν ειδικές δυνάμεις ανθρωπιστικής παρέμβασης σε περιπτώσεις φυσικών ή τεχνολογικών καταστροφών!

(Κείμενο δημοσιευμένο στον ημερήσιο τύπο)  

Θέματα προς επεξεργασία

1. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90 – 110 λέξεις.

2. α. Να καταγράψετε τη δομή και τον τρόπο ανάπτυξης της 3^ης παραγράφου.

     β. Να δηλώσετε το ρόλο των σημείων στίξης στην 6^η παράγραφο (παύλες, αποσιωπητικά (2) άνω κάτω τελεία, θαυμαστικό)                                                                       

3. α. Να εντοπίσετε τον τρόπο και τα μέσα πειθούς της 3^ης  παραγράφου.

     β. Ποια είναι η συλλογιστική πορεία της 2^ης παραγράφου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.                                                                        

4. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 90 – 100 λέξεων την άποψη του συγγραφέα: «Το εθελοντικό κίνημα είναι το πρώτο ρήγμα κατά του ατομικισμού» (§5).                                                                       

  5. Το κείμενο αποτελεί μια επιφυλλίδα. Να γράψετε και να εντοπίσετε 3 γνωρίσματα αυτού του κειμενικού είδους στο παραπάνω κείμενο.                                                                          

6. α. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για τις παρακάτω λέξεις:

        εκκρεμούν (§1),   καθίσταται (§1), απομόνωση (§3), υποκαταστήσει (§4),     ριζοσπαστικός (§5)                                                                       

     β. Να δώσετε από ένα αντώνυμο για τις παρακάτω λέξεις:

        διεθνείς (§1), συνοχής (§2), ελάσσονες (§3), αντίρροπη (§5),

   αιθεροβάμονες (§6)

7. Το σχολείο σας συμμετέχει σε εκδήλωση που διοργανώνει η τοπική αυτοδιοίκηση και άλλοι κοινωνικοί φορείς με θέμα: «Το πνεύμα του εθελοντισμού σήμερα». Ως εκπρόσωπος του 15/μελους του σχολείου σας να αναπτύξετε σε μια ομιλίας σας (600 λέξεων) τις απόψεις σας σχετικά με τη συμβολή του εθελοντισμού στο σύγχρονο κόσμο και το ρόλο του σχολείου στην καλλιέργεια του εθελοντικού πνεύματος.

                                                                              

Κείμενο 2:     Δωρεά οργάνων

            Δυστυχώς, αν δεν συμβεί το κακό στο στενό μας κύκλο, δύσκολα συνειδητοποιούμε πόσο υποφέρουν χιλιάδες άγνωστοι συνάνθρωποί μας οι οποίοι χτυπιούνται καθημερινά από βαρύτατες ασθένειες. Σε αυτήν ακριβώς τη δυσάρεστη διαπίστωση με οδήγησε τελευταία το γεγονός ότι ένας φοιτητής μου είχε την ατυχία να πάθει μια σπανιότατη μορφή σπειραματονεφρίτιδας και να απολέσει τη λειτουργία των νεφρών του. Με αφορμή αυτό το περιστατικό και τις πληροφορίες που ενδιαφέρθηκα να συλλέξω για τις προοπτικές όσων βρίσκονται σε γραμμή αναμονής για μεταμόσχευση, βρέθηκα μπροστά σε ένα παράδοξο. Αυτό συνίσταται στο ότι, ενώ στη χώρα μας κάθε Σαββατοκύριακο πεθαίνουν πολλοί άνθρωποι από τροχαία ατυχήματα και θα έπρεπε να έχουμε υπερπροσφορά οργάνων για μεταμόσχευση, εντούτοις αντιμετωπίζουμε μεγάλη έλλειψη. Το ερώτημα λοιπόν είναι γιατί οι πολίτες δε δωρίζουν τα όργανά τους σε περίπτωση ξαφνικού θανάτου τους και ποια πολιτική θα πρέπει να υιοθετηθεί προκειμένου να αποκατασταθεί κάποια ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.

            Η απροθυμία των πολιτών να γίνουν δωρητές οργάνων μπορεί να οφείλεται σε διάφορους λόγους. Πολλοί ίσως αναστέλλονται γιατί θεωρούν ότι σε περίπτωση θανάτου τους το σώμα τους πρέπει να ταφεί ολόκληρο και όχι διαμελισμένο. Πιθανώς αυτή η πεποίθηση να πηγάζει από την ερμηνεία κάποιας παραγράφου της Αγίας Γραφής. Αλλά, αν στα χρόνια που έζησε ο Χριστός ήταν γνωστές οι τεχνικές της μεταμόσχευσης, είμαι βέβαιος ότι και ο ίδιος θα γινόταν δωρητής γιατί, κάνοντας πράξη τη διδασκαλία του, μέσα από το θάνατό του θα έδινε την ευκαιρία σε άλλους να ζήσουν. Άρα, ως προς αυτούς, η απροθυμία προέρχεται από έλλειψη σωστής ενημέρωσης και η Εκκλησία μας θα μπορούσε να πρωτοστατήσει ώστε η δωρεά οργάνων μεταξύ των πιστών να αναδειχθεί η ύψιστη εκδήλωση αλληλεγγύης από τον ένα άνθρωπο στον άλλον.

            Άλλοι πάλι είναι πιθανόν να θέλουν μεν να γίνουν δωρητές οργάνων, αλλά να αποθαρρύνονται γιατί θεωρού ότι, αν αποκαλύψουν τη βούλησή τους, θα αυξηθεί ο κίνδυνος για τη ζωή τους. Οι φόβοι όσων σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο, αν και είναι υπερβολικοί, δεν είναι παράλογοι, αφού η εκ των προτέρων γνώση τρίτων ότι είναι δωρητές οργάνων μπορεί, κάτω από κάποιες συνθήκες, να αυξήσει πράγματι τον κίνδυνο για τη ζωή τους. Για να δούμε γιατί συμβαίνει αυτό, ας υποθέσουμε ότι ένας πολίτης τραυματίζεται σοβαρά σε ένα τροχαίο ατύχημα και μπαίνει σε μια φάση φυσικής ύπαρξης όπου οι θεράποντες γιατροί του αδυνατούν να αποφανθούν με πλήρη βεβαιότητα αν θα πεθάνει ή θα ζήσει. Τότε, εν όψει αυτής της αβεβαιότητας και του γεγονότος ότι στη γραμμή της αναμονής για μεταμοσχεύσεις περιμένουν πολλοί οι οποίοι θα μπορούσαν να σωθούν, μπαίνει το εξής ερώτημα: Μήπως, αν οι γιατροί γνωρίζουν ότι είναι δωρητές οργάνων, επηρεαστούν από τα ανθρωπιστικά τους αισθήματα και δεν εξαντλήσουν τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους για να τον σώσουν; Επειδή ακριβώς ο πολίτης δε μπορεί να γνωρίζει πώς θα συμπεριφερθούν οι γιατροί απέναντί του αν βρεθεί στο μεταίχμιο μεταξύ ζωής και θανάτου, είναι εύλογο να μην αποκαλύπτει τη βούλησή του να γίνει δωρητής οργάνων προκειμένου να προφυλαχθεί.

            Στην ίδια με την πιο πάνω κατηγορία υπάγονται επίσης οι πολίτες οι οποίοι σκέφτονται μεν περισσότερο κυνικά, αλλά με όμοιο αποτέλεσμα. Αυτοί υποπτεύονται ότι, αν δηλώσουν δωρητές οργάνων, τότε αυξάνουν τον κίνδυνο για τη ζωή τους, αφού έτσι βάζουν τους εαυτούς τους στο στόχαστρο εκείνων που θα είχαν συμφέρον να επισπεύσουν το θάνατό τους ώστε να εκμεταλλευτούν τα όργανά τους. Προφανώς, αν, όπως συχνά πυκνά αναφέρεται στον Τύπο, υπάρχουν οργανωμένες συμμορίες οι οποίες ασχολούνται με το εμπόριο ανθρωπίνων οργάνων, ο φόβος αυτός είναι δυνητικά υπαρκτός και συμβάλλει στην απροθυμία των πολιτών να γίνουν δωρητές.

            Για τους πολίτες οι οποίοι δε γίνονται δωρητές είτε λόγω ασυμμετρίας στην πληροφόρηση για το πώς θα συμπεριφερθούν οι γιατροί την κρίσιμη στιγμή είτε γιατί υποπτεύονται ότι κάτι μπορεί να τους συμβεί από προμελετημένες και έκνομες ενέργειες οργανωμένων συμφερόντων, η πολιτεία δε μπορεί να κάνει και πολλά πράγματα. Θα τολμούσα μάλιστα να διακινδυνεύσω την άποψη ότι, και να μπορούσε να κάνει κάτι, δεν πρέπει να το επιχειρήσει γιατί δε θα γίνει πιστευτή, αφού στερείται της αναγκαίας αξιοπιστίας σε πολλά υποδεέστερης σημασίας θέματα. Κατά συνέπεια, η αύξηση στην προσφορά οργάνων από αυτούς τους πολίτες πρέπει να αναμένεται ότι θα είναι βραδεία και θα συμβαδίσει με τη γενική άνοδο του πολιτισμού.

            Τέλος, αλλά όχι τελευταία, είναι μια μεγάλη κατηγορία πολιτών οι οποίοι δε γίνονται δωρητές είτε από απλή αμέλεια είτε από ψευδαίσθηση ότι το αναπάντεχο του θανάτου δε μπορεί να συμβεί στους ίδιους είτε από αδυναμία να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι κάποιο από τα όργανά τους θα συνεχίζει να ζει πέρα και έξω από τα όρια του σώματός τους είτε από παρόμοιους λόγους. Αυτοί θα μπορούσαν να παρακινηθούν να γίνουν δωρητές μέσα από εκπαίδευση και παροχή άλλων κινήτρων. Πλην όμως οι διαδικασίες αυτές αποφέρουν αποτελέσματα σε μακρό χρονικό διάστημα και εν τω μεταξύ η υπερβάλλουσα ζήτηση για μοσχεύματα χειροτερεύει. Το ζητούμενο επομένως είναι να προδιαγραφούν κάποιες πολιτικές ταχύτερης απόδοσης.

                                                                     Γ. Μπήτρος, από την εφημερίδα Το Βήμα

Θέματα προς επεξεργασία  

1.      Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100 λέξεις.

2.      Να εξετάσετε το κείμενο ως προς τη συνοχή μεταξύ των παραγράφων του.

3.      Να καταγράψετε τους τρόπους ανάπτυξης της 3^ης παραγράφου καθώς και τα δομικά της μέρη.

4.      Να αποδελτιώσετε το επιχείρημα του συγγραφέα στη 2^η παράγραφο και να το αξιολογήσετε.

5.      Να ανασκευάσετε το επιχείρημα της 4^ης παραγράφου με ένα παραγωγικής ή επαγωγικής συλλογιστικής πορείας αντεπιχείρημα.

6.      «Αυτοί θα μπορούσαν να παρακινηθούν να γίνουν δωρητές μέσα από την εκπαίδευση και παροχή άλλων κινήτρων» (§ 6): να αναπτύξετε την παραπάνω άποψη σε μια παράγραφο 100 λέξεων.

7.      Να δώσετε από ένα συνώνυμο για τις παρακάτω λέξεις:

αναστέλλονται, υπάγονται, κυνικά, ασυμμετρίας, υπερβάλλουσα. 

8.  Υποθέστε ότι στο σχολείο σας λαμβάνει χώρα μια ημερίδα με θέμα τον εθελοντισμό. Ως εκπρόσωπος της μαθητικής κοινότητας καλείστε να εκφωνήσετε ένα λόγο (600 λέξεων)  με τον οποίο να αναφέρεστε στη σημασία του θεσμού της δωρεάς οργάνων στο πλαίσιο της εθελοντικής κοινωνικής και ανθρωπιστικής προσφοράς και στους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε η πολιτεία να ενθαρρύνει τους πολίτες ώστε να γίνουν δωρητές οργάνων σώματος.